ISSN: 2657-800X
search
2021, t. 4, nr. 2 (8), poz. 18
2021, Vol. 4, No. 2 (8), item. 18
2021-12-30
wyświetleń: 235 |

Leszek Bosekschool

O odpowiedzialności cywilnej za naruszenie więzi rodzinnej w świetle orzecznictwa

W ostatniej dekadzie wskazać można wiele przykładów niezwykle doniosłych w skutkach zasadniczych zmian w wykładni prawa. Zmiany wykładni prawa nie są wprawdzie niczym niezwykłym, niemniej z uwagi na ich skutki – w szczególności rozpatrywane z punktu widzenia praw jednostki, zaufania i pewności prawa – zazwyczaj są przedmiotem wnikliwych analiz.
Jednym z ważnych społecznie przykładów fundamentalnej reorientacji orzecznictwa jest odkrycie przed dekadą[1], że stosunki rodzinne są dobrami osobistymi ich członków i podlegają ochronie bezwzględnej na podstawie przepisów o ochronie dóbr osobistych. Wzmocnienie ochrony stosunków rodzinnych zostało początkowo przyjęte jako okoliczność jednoznacznie korzystna. Dopiero późniejsza debata i rozbieżne orzecznictwo wskazywały, że tak doniosła zmiana nie powinna dokonywać się bez a zwłaszcza wbrew decyzji parlamentu.

Zwielokrotnienie stosunków deliktowych, które mogą wynikać z tego samego zdarzenia szkodzącego – wymierzonego w dobra bezpośrednio poszkodowanego, a wskutek uznania więzi z innymi osobami także tych pośrednio poszkodowanych osób – może osłabić ochronę osoby poszkodowanego, jego najbardziej żywotnych interesów, a więc tych, które odnoszą się do jego życia, zdrowia i integralności cielesnej, chronionych w każdym przypadku przez gwarancję godności człowieka[2]. Jak to ujął Trybunał Konstytucyjny ocena mechanizmów kompensacyjnych z punktu widzenia tego dobra prawnego jest zawsze uzasadniona i konieczna. Chodzi wszak o skuteczność instrumentów prawnych nakierowanych na kompensację szkody na osobie, ze względu na charakter uszczerbku i zasadnicze znaczenie praw każdej jednostki w tej sferze do ich efektywnej ochrony, a nie o inne przesłanki odpowiedzialności, różnie kształtujące się w poszczególnych wypadkach[3].

Celem tego artykułu nie jest wyczerpująca analiza systemów prawa deliktowego ani konstrukcji ochrony dóbr osobistych. Cel jest daleko skromniejszy. Chodzi o przedstawienie w świetle orzecznictwa najważniejszych rodzajów argumentów, które legły u podstaw zmiany orzecznictwa a następnie stały się przyczyną dyskusji o zasadności tej zmiany.

 

  1. EWOLUCJA UREGULOWAŃ POLSKIEGO PRAWA DELIKTOWEGO W ASPEKCIE ZADOŚĆUCZYNIENIA

[wkrótce całość]

 

 

[PRZYPISY]

 

[1] Zob. uchwała SN z 22 października 2010 r.,III CZP 76/10, uchwały (7) SN z 27 marca 2018 r., III CZP 36/17, III CZP 60/17, III CZP 69/17. W uchwałach tych SN stanął na stanowisku, że „Sąd może przyznać zadośćuczynienie za krzywdę osobom najbliższym poszkodowanego, który na skutek czynu niedozwolonego doznał ciężkiego i trwałego uszczerbku na zdrowiu.” Pogląd ten został zaaprobowany w wyrokach z: 24 marca 2018 r., V CSK 300/17; 17 maja 2018 r., V CSK 159/18; 6 lipca 2018 r., II CSK 234/17; 31 maja 2019 r., IV CSK 141/18; 14 czerwca 2019 r., III CSK 233/17. Natomiast w uchwale (7) z 22 października 2019 r., I NSNZP 2/19, SN uznał, że: „Osobie bliskiej poszkodowanego, który na skutek czynu niedozwolonego doznał ciężkiego i trwałego rozstroju zdrowia, nie przysługuje zadośćuczynienie pieniężne na podstawie art. 448 Kodeksu cywilnego.” W wyroku z 11 grudnia 2018 r., IV CNP 31/17 Sąd Najwyższy stwierdził natomiast rażące i oczywiste naruszenia prawa, w tym norm o randze konstytucyjnej, a w uzasadnieniu (in fine) nawet „nieważność” prawomocnego wyrok SO w Legnicy przez to, że zasądzono nim zadośćuczynienie za umyślne i wielokrotne naruszenie więzi rodzinnej. Pogląd ten został zaaprobowany w wyroku z 17 grudnia 2019 r., I NSNc 5/19. Natomiast w wyroku z 12 grudnia 2019 r., I PK 129/18, Sąd Najwyższy podkreślił, że żonie pracownika, który doznał ciężkich obrażeń wskutek wypadku przy pracy nie przysługuje własne roszczenie o zadośćuczynienie jej krzywdy (na podstawie art. 445 § 1 w związku z art. 444 § 1 k.c). Por. też uchwała (7) Sądu Najwyższego z 28 września 1994 r., I KZP 9/94; wyrok Sądu Najwyższego z 20 lipca 2000 r., III KKN 753/98; wyrok Sądu Najwyższego z 5 czerwca 2006 r., V KK 386/05). W wyroku z 1 października 2007 r., V KK 9/07 Sąd Najwyższy stwierdził wprost, że przepisy dotyczące kręgu osób, którym przysługuje zadośćuczynienie nie podlegają wykładni rozszerzającej.

[2] art. 30 Konstytucji RP.

[3] wyrok z 1 września 2006 r., SK 14/05.