2024, t. 7, nr 1 (13), poz. 6

2024, vol. 7, No. 1 (13), item. 6

2024-06-29

wyświetleń: 351 |

DE LEGE EMENDADNA: Projekt ustawy o Sądzie Najwyższym

Jesienią 2023 r. doszło do zmiany władzy ustawodawczej i wykonawczej. Jednym z pilnych postulatów partii sprawujących obecnie władzę wykonawczą i posiadających większość w parlamencie jest ustabilizowanie sytuacji w wymiarze sprawiedliwości, a szczególnie w sądownictwie. Jest to tym bardziej pilne, że Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku pilotażowym z 23 listopada 2023 r. Wałęsa przeciwko Polsce (skarga nr 50849/21) zobowiązał polskie władze polityczne do pilnych działań naprawczych, czyli reform ustroju sądownictwa, a szczególnie Krajowej Rady Sądownictwa oraz Sądu Najwyższego. Koresponduje z tym orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości UE, a szczególnie wyrok TSUE z 21 grudnia 2023 r. (sprawa C-718), w którym odmówiono odpowiedzi na pytania prejudycjalne skierowane przez Sąd Najwyższy orzekający w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych (mimo odmiennej propozycji Rzecznika Generalnego).

Mając powyższe na uwadze, zespół prawników współpracujących z redakcją „Głosu Prawa” przygotował projekt nowej ustawy o Sądzie Najwyższym. Jest on oparty na ustawie o Sądzie Najwyższym obowiązującej do 2017 r., ale niektóre instytucje i rozwiązania zaczerpnięto z ustawy obecnie obowiązującej. W zamierzeniu autorów projekt ma być punktem wyjścia do dyskusji.

Celem projektu jest określenie ustroju Sądu Najwyższego, zapewnienie szczególnej ochrony praw podmiotów postępowań prowadzonych przed Sądem Najwyższym, a także wykonanie zobowiązań wynikających z prawa Unii Europejskiej, Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności w zgodzie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej.

Projekt wyjaśnia, że Sąd Najwyższym jest konstytucyjnym organem właściwym do sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez:

a) zapewnienie w ramach nadzoru zgodności z prawem oraz jednolitości orzecznictwa sądów powszechnych i wojskowych przez rozpoznawanie kasacji oraz innych środków odwoławczych,
b) podejmowanie uchwał rozstrzygających zagadnienia prawne,
c) rozstrzyganie innych spraw określonych w ustawach;

2) rozpoznawania protestów wyborczych oraz stwierdzania ważności wyborów do Sejmu i Senatu, do Parlamentu Europejskiego oraz wyboru Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, a także ważności referendum ogólnokrajowego i referendum konstytucyjnego;

3) opiniowania projektów ustaw i innych aktów normatywnych, na podstawie których orzekają i funkcjonują sądy, a także innych ustaw w zakresie, w którym uzna to za celowe;

4) wykonywania innych czynności określonych w ustawach.

Novum projektu jest rozstrzygnięcie w ustawie, że w skład Sądu Najwyższego wchodzi nie więcej niż stu sędziów. Dotychczasowe rozwiązania ustrojowe nie przewidywały takiej gwarancji. Projekt nie przewiduje też instytucji ławników Sądu Najwyższego, pozostawiając do dyskusji zasadność ich występowania w składach w postępowaniu dyscyplinarnym w pierwszej instancji. W projekcie nie znalazły miejsca też instytucje i procedury, który w ocenie autorów projektu pogłębiały kryzys w sądownictwie, jak szczególne uprawnienia w zakresie badania niezawisłości i bezstronności czy procedura tzw. testu niezawisłości i bezstronności sędziego. Uznano je za zbędne w sytuacji wyeliminowania wątpliwości, czy też wad procesowych związanych z procedurami nominacyjnymi.

Zaproponowano trzy izby o nazwach według tej samej nomenklatury: cywilna, karna, publiczna, przy czym izba publiczna objęłaby właściwość dotychczasowych Izb Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oraz Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych z wyłączeniem spraw ważności wyborów oraz ważności referendum ogólnokrajowego i referendum konstytucyjnego, które stwierdzałby Sąd Najwyższy w pełnym składzie. Brano pod uwagę także propozycję, aby wszystkie sprawy związane z wyborami, partiami politycznymi, odwołanymi od uchwał PKW rozpoznawali sędziowie losowani spośród wszystkich sędziów SN, ale uznano, że jest to zbędne dodatkowe obciążenie dla sędziów orzekających w Izbie Cywilnej (od lat bardzo przytłoczonej sprawami cywilnymi) oraz w Izbie Karnej. Przewidziano tylko możliwość skierowania do rozpoznawania protestów wyborczych w Izbie Publicznej sędziów z innych izb (wyłonionych w drodze losowania), w sytuacji, gdy liczba protestów wyborczych spowoduje zbytnie obciążenie sędziów stale orzekających w Izbie Publicznej.

Wiele dyskusji wywołała kwestia odpowiedzialności dyscyplinarnej. Zdecydowano się na przedstawienie rozwiązania opartego w części na propozycji Sądu Najwyższego z 2017 r. (tzw. projekt M. Gersdorf). Zaproponowano wyodrębnienie organizacyjnie pionu postępowań dyscyplinarnych w Sądzie Najwyższym, ale bez tworzenia odrębnej izby. Sędziowie do orzekania w sprawach dyscyplinarnych (sensu largo) tworzyliby stały senat (Sąd Odpowiedzialności Dyscyplinarnej) przez kadencję, a wyłaniani byliby co cztery lata w drodze losowania w liczbie 9-13 sędziów podczas zgromadzenia ogólnego sędziów Sądu Najwyższego (do rozważanie jest też przekazanie tej kompetencji Kolegium Sądu Najwyższego). Z ważnych przyczyn wylosowani sędziowie mogliby odmówić orzekania w sprawach dyscyplinarnych, wówczas dochodziłoby do losowania uzupełniającego. Do rozważanie jest kwestia tego, aby zagwarantować określoną reprezentację sędziów orzekających w Izbie Karnej, a to z uwagi na procedowanie w sprawach dyscyplinarnych i immunitetowych na podstawie przepisów postępowania karnego.

Zaproponowano natomiast zachowanie skargi nadzwyczajnej, ale nadając jej nową nazwę: skarga w obronie prawa. Jest to podyktowane faktem, że zasadniczo środek ten przyczynił się wielokrotnie do naprawienia oczywiście wadliwych prawomocnych orzeczeń. Zaproponowana konstrukcja skargi nawiązuje (szczególnie w wariancie absolutnie ekstraordynaryjnym zastrzeżonym dla niezależnego w zamyśle autorów projektów Prokuratora Generalnego lub Rzecznika Praw Obywatelskich) do znanych na świecie i utrwalonych nadzwyczajnych środków zaskarżenia (np. Francja). W istocie skarga w obronie prawa ma się stać brakującym ogniwem konkretnej kontroli konstytucyjności prawomocnych i tym samym uzupełniać braki w polskiej regulacji skargi konstytucyjnej, a ponadto docelowo zastąpić skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.

W projekcie dostosowano instytucję skargi w obronie prawa do ustrojowej roli Sądu Najwyższego jako sądu prawa, stosownie do wytycznych zawartych w wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 23 listopada 2023 roku, skarga nr 50849/21, punkty 328-332. Projekt zakłada, że skarga może być wniesiona tylko na podstawie naruszenia zasad i praw człowieka i obywatela określonych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej albo też rażącego naruszenia prawa materialnego lub procesowego. Tym samym z podstaw dotychczasowej skargi nadzwyczajnej wyłączono postępowanie dowodowe i ustalenia faktyczne, jeżeli naruszenia nie są związane z rażącym naruszeniem przepisów prawa procesowego lub naruszeniem praw człowieka gwarantowanych w Konstytucji RP.

W projekcie założono, że skargę w obronie prawa można wnieść w terminie 5 lat od uprawomocnienia się orzeczenia sądu powszechnego. Rozpoznanie skarg w obronie prawa należy do właściwości rzeczowej wszystkich izb Sądu Najwyższego. Istotnym elementem gwarantującym pewność prawa i jednolitość orzecznictwa Sądu Najwyższego jest rozstrzygnięcie, że skargi w obronie prawa będą rozpoznawane w składach trzech sędziów Sądu Najwyższego. Do rozpoznania skargi w obronie prawa znajdą odpowiednie zastosowanie przepisy o skardze kasacyjnej w sprawach cywilnych lub kasacji w sprawach karnych. Wprowadzenie zreformowanej instytucji skargi w obronie prawa wymagałoby usunięcia z katalogu środków nadzwyczajnych skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku. Wobec powyższego przewidziano wyjątek od zasady, że skargę wnosi się w terminie 5 lat od uprawomocnienia się orzeczenia, dając dodatkowe narzędzie dla Prokuratora Generalnego oraz Rzecznika Praw Obywatelskich, po trosze odpowiadające kasacji nadzwyczajnej po trosze skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku. Skład orzekający w tym wypadku byłby poszerzony do siedmiu sędziów. Do rozważania byłoby czy – z powodu absolutnej wyjątkowości tego środka nie powinien być on losowany spośród wszystkich sędziów Sądu Najwyższego, czy tylko spośród sędziów orzekających w danej izbie.

Skargi nadzwyczajne, które już zostały wniesione do Sądu Najwyższego zostaną rozpoznane na dotychczasowych podstawach i zgodnie z przepisami procesowymi znajdującymi zastosowanie w chwili wniesienia tych skarg, z tym, że zgodnie z właściwością rzeczową izb Sądu Najwyższego i przez składy trzech sędziów Sądu Najwyższego. W ten sposób projekt gwarantuje pewność prawa, ujednolica procedurę rozpoznawania skarg nadzwyczajnych oraz innych nadzwyczajnych środków zaskarżenia rozpatrywanych przez Sąd Najwyższych (skarg kasacyjnych i skarg o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia), a także gwarantuje przewidywalność i jednolitość orzecznictwa Sądu Najwyższego.

Godne podkreślenia jest, że do projektu ustawy o Sądzie Najwyższym wpisano wymóg przeprowadzenia otwartych konkursów na stanowiska członków Biura Studiów i Analiz Sądu Najwyższego oraz asystentów sędziów Sądu Najwyższego. Jest to podyktowane niedobrą praktyką naboru na te stanowiska przed 2018 r. Jednocześnie – mając na uwadze dostrzegane od lat problemy kadrowe, zaproponowano, aby uposażenie asystentów sędziów Sądu Najwyższego odpowiadało uposażeniu sędziego sądu rejonowego, a w przypadku posiadania stopnia naukowego w zakresie nauk prawnych – sędziego sądu okręgowego. Z uwagi na szczególnie ważną rolę Sądu Najwyższego w strukturze państwa do rozważenia jest wpisanie do ustawy zasad określania uposażenia personelu administracyjnego Sądu Najwyższego, np. poprzez odesłania.

Wobec obecnej sytuacji w Sądzie Najwyższym nie ma wątpliwości, że kluczowe są przepisy przejściowe i postanowienia w przedmiocie obecnego składu osobowego Sądu Najwyższego. W wyniku konsultacji i rozmów z sędziami Sądu Najwyższego –zarówno tych, którzy trafili do Sądu przed 2018 r., jak i tych, którzy zostali powołani przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa w kształcie wprowadzonym ustawą z 8 grudnia 2017 r. – uznano, że jedyna możliwość zakończenia konfliktu wokół Sądu Najwyższego, to wprowadzenie przepisu, na mocy którego w następstwie wejścia w życie ustawy wszyscy sędziowie Sądu Najwyższego przechodzą w stan spoczynku (art. 80). Zmiany w ustroju sądów wymagają w myśl art. 180 ust. 5 Konstytucji RP zagwarantowania takiego prawa. Aby zapewnić ciągłość Sądu Najwyższego wprowadzono mechanizm pozwalający na pozostanie w Sądzie Najwyższym tych sędziów, którzy wyrażą taką wolę poprzez złożenie w terminie siedmiu dni od wejścia w życie ustawy oświadczenia wobec Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego o pozostaniu w stanie czynnym. W oświadczeniu tym wskazaliby też izbę Sądu Najwyższego, w której chcieliby orzekać. Od tego oświadczenia Krajowa Rada Sądownictwa mogłaby w terminie dwóch miesięcy wnieść sprzeciw. W takim wypadku sędzia przechodziłby w stan spoczynku, chyba że wniósłby odwołanie do sądu.

Projekt zapewnia prawo do żądania wznowienia postępowań rozpoznanych przez Sąd Najwyższy. Strony postępowania oraz Rzecznik Praw Obywatelskich w terminie 3 miesięcy od wejścia w życie ustawy będą mogli żądać wznowienia postępowania zakończonego przed Sądem Najwyższym w sprawie rozpoznanej w składzie sędziów powołanych na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa działającej na podstawie ustawy z 8 grudnia 2017 r. Mając jednak na uwadze stabilność systemu prawnego oraz fakt, że orzecznictwo trybunałów międzynarodowych co do możliwych skutków orzeczeń wydanych przez Sąd Najwyższy w składach z udziałem sędziów powołanych na wniosek KRS ukształtowanej na podstawie ustawy z 8 grudnia 2017 r., kształtowało się stopniowo i ewoluowało, możliwość wznowienia postępowania będzie dotyczyła tylko tych orzeczeń kończących postępowanie w sprawie, gdzie strona w trakcie postępowania przed Sądem Najwyższym domagała się wyłączenia sędziego (sędziów).

W projekcie zapewniono tym samym rękojmię ochrony praw uczestników postępowań przed Sądem Najwyższym oraz zagwarantowano stabilność instytucjonalną i autorytet Sądu Najwyższego.

Zaproponowane rozwiązanie warunkowane jest wcześniejszymi zmianami w Krajowej Radzie Sądownictwa. Można oczekiwać, że nastąpią one w drodze ustawy, po porozumieniu się władz publicznych (wykonawczej, ustawodawczej oraz Prezydenta). Możemy jednak też założyć, że tak się nie stanie i upłynie kadencja (druga) KRS wyłonionej w części sędziowskiej na podstawie ustawy z 8 grudnia 2017 r., a kolejny Prezydent nie będzie współpracował z ustawodawcą w kwestii zmian ustawy o KRS. Wówczas Sejm stanie przed dylematem wyboru 15 sędziów na trzecią kadencję według dotychczasowej ustawy. Czy tak wyłoniona Rada będzie realizowała wyrok pilotażowy ETPCz? Czy będzie zdolna do wprowadzania niekwestionowanych zmian w sądownictwie. To pytania na przyszłość. Wydaje się jednak, że gdy pojawi się wola współpracy i ustabilizowania sytuacji, to na podstawie obowiązującej regulacji także można wyłonić sędziowską część KRS, poprzez wyeliminowanie z kandydowania wszystkich, którzy w ciągu ostatnich np. 5 lat byli delegowani do Ministerstwa Sprawiedliwości i podległych jemu instytucji, byli politykami lub aktywnymi działaczami publicznymi, w tym członkami gremiów stowarzyszeń sędziowskich.

W trosce o stabilność władzy sądowniczej w pierwszej kolejności prezentujemy wstępny projekt ustawy o Sądzie Najwyższym, mając nadzieję, że wywoła zainteresowanie i dyskusję.

USTAWA

z dnia … 2025 r.

o Sądzie Najwyższym

Rozdział 1

Przepisy ogólne

Art. 1.

Sąd Najwyższy jest organem władzy sądowniczej, powołanym do:

1) sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez:

a) zapewnienie w ramach nadzoru zgodności z prawem oraz jednolitości orzecznictwa sądów powszechnych i wojskowych przez rozpoznawanie kasacji, skarg kasacyjnych, skarg w obronie prawa oraz innych środków odwoławczych,

b) podejmowanie uchwał rozstrzygających zagadnienia prawne,

c) rozstrzyganie innych spraw określonych w ustawach;

3) opiniowania projektów ustaw i innych aktów normatywnych, na podstawie których orzekają i funkcjonują sądy, a także innych ustaw w zakresie, w którym uzna to za celowe;

4) prowadzenia dialogu sądowego z innymi sądami i trybunałami;

5) wykonywania innych czynności określonych w ustawach.

Art. 2.

Sąd Najwyższy ma siedzibę w Warszawie.

Art. 3.

§ 1. Sąd Najwyższy dzieli się na Izby:

1) Cywilną;

2) Karną;

3) Publiczną

§ 2. Wewnętrzną organizację Sądu Najwyższego, szczegółowy podział spraw między izby oraz zasady wewnętrznego postępowania określa Regulamin Sądu Najwyższego uchwalany podczas Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Najwyższego a ogłaszany w formie rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.

§ 3. Regulamin Sądu Najwyższego podlega ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”.

Art. 4.

§ 1. Liczba stanowisk sędziowskich w Sądzie Najwyższym wynosi nie więcej niż 100.

§ 2. Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego za zgodą Kolegium Sądu Najwyższego ustala liczbę stanowisk sędziowskich w Izbach Sądu Najwyższego kierując się obowiązkiem zapewnienia sprawności działania Sądu Najwyższego oraz równego rozkładu obciążeń orzeczniczych sędziów Sądu Najwyższego.

Art. 5.

§ 1. Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego corocznie składa Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej oraz Krajowej Radzie Sądownictwa informację o działalności Sądu Najwyższego oraz o wynikających z niej istotnych problemach.

§ 2. Informację, o której mowa w § 1, Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego składa również Sejmowi i Senatowi. Głosowania w sprawie informacji nie przeprowadza się.

Art. 6.

Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego przedstawia właściwym organom uwagi o stwierdzonych nieprawidłowościach lub lukach w prawie, których usunięcie jest niezbędne dla zapewnienia spójności systemu prawnego Rzeczypospolitej Polskiej.

Art. 7.

§ 1. Projekt dochodów i wydatków Sądu Najwyższego, w brzmieniu uchwalonym przez Kolegium Sądu Najwyższego, minister właściwy do spraw finansów publicznych włącza do projektu budżetu państwa.

§ 2. W zakresie wykonywania budżetu Sądu Najwyższego Pierwszemu Prezesowi Sądu Najwyższego przysługują uprawnienia ministra właściwego do spraw finansów publicznych.

Art. 8.

§ 1. Wszystkie orzeczenia Sądu Najwyższego są publikowane na stronach, portalach Sądu Najwyższego.

§ 2. Sąd Najwyższy może wydawać zbiory swoich orzeczeń zapadłych w poszczególnych izbach.

§ 3. Nazwa „Orzecznictwo Sądu Najwyższego” z oznaczeniem odpowiedniej izby podlega ochronie prawnej.

Art. 9.

§ 1. Sąd Najwyższy jest administratorem danych osobowych przetwarzanych w postępowaniach sądowych.

§ 2. Do przetwarzania danych osobowych w postępowaniach sądowych przepisów art. 15, art. 16 - w zakresie, w jakim przepisy szczególne przewidują odrębny tryb sprostowania, oraz art. 18 i art. 19 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z 04.05.2016, str. 1, ze zm.), zwanego dalej „rozporządzeniem 2016/679”, nie stosuje się.

§ 3. W związku z przetwarzaniem danych osobowych w postępowaniach sądowych wykonanie obowiązków, o których mowa w art. 13 rozporządzenia 2016/679, następuje przez umieszczenie informacji określonych w art. 13 ust. 2 rozporządzenia 2016/679 w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej oraz w widocznym miejscu w budynku Sądu Najwyższego.

Art. 10.

§ 1. W sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych.

§ 2. W sprawach nieuregulowanych w ustawie do pracowników Sądu Najwyższego niebędących sędziami stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (t.j. Dz. U. 2023, poz. 1917, ze zm.), a w sprawach nieuregulowanych także w tej ustawie – przepisy ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (t.j. Dz. U. 2023, poz. 1465, ze zm.).

Rozdział 2

Organy Sądu Najwyższego

Art. 11.

Organami Sądu Najwyższego są: Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, Prezes Sądu Najwyższego, Zgromadzenie Ogólne Sędziów Sądu Najwyższego, zgromadzenie sędziów izby Sądu Najwyższego i Kolegium Sądu Najwyższego.

Art. 12.

Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego jest powoływany przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na sześcioletnią kadencję spośród sędziów Sądu Najwyższego w stanie czynnym.

Art. 13.

§ 1. Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego kieruje pracami i reprezentuje Sąd Najwyższy oraz wykonuje czynności określone ustawą, regulaminem i innymi aktami normatywnymi.

§ 2. Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego powołuje i odwołuje przewodniczących wydziałów w izbach na wniosek Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą danej izby.

§ 3. Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego przedstawia Zgromadzeniu Ogólnemu Sędziów Sądu Najwyższego projekt informacji, o której mowa w art. 5 § 1.

§ 4. W czasie nieobecności Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego zastępuje go wyznaczony przez niego Prezes Sądu Najwyższego, a w wypadku niemożności wyznaczenia - Prezes Sądu Najwyższego najstarszy służbą na stanowisku sędziego.

Art. 14.

W postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym Sąd Najwyższy może reprezentować Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego lub wyznaczona przez niego osoba.

Art. 15.

§ 1. Prezes Sądu Najwyższego jest zastępcą Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego i kieruje pracą poszczególnej izby.

§ 2. Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą izby Sądu Najwyższego powołuje na czteroletnią kadencję Prezydent RP spośród dwóch kandydatów wyłonionych przez zgromadzenie sędziów danej izby Sądu Najwyższego w stanie czynnym. Osoba powołana na stanowisko Prezesa Sądu Najwyższego może zajmować to stanowisko tylko do czasu przejścia w stan spoczynku, przeniesienia w stan spoczynku albo wygaśnięcia stosunku służbowego sędziego Sądu Najwyższego.

§ 3. Prezes Sądu Najwyższego może być powołany najwyżej na dwie kadencje.

Art. 16.

Samorząd sędziów Sądu Najwyższego stanowią wszyscy sędziowie Sądu Najwyższego w stanie czynnym. W skład samorządu nie wchodzą sędziowie delegowani do pełnienia czynności sędziowskich w Sądzie Najwyższym.

Art. 17.

Organami samorządu są: Zgromadzenie Ogólne Sędziów Sądu Najwyższego, zgromadzenie sędziów izby Sądu Najwyższego oraz Kolegium Sądu Najwyższego.

Art. 18.

§ 1. Do kompetencji Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Najwyższego należy:

1) uchwalanie regulaminów wyborów kandydatów na stanowisko Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego oraz członków Krajowej Rady Sądownictwa;

2) dokonywanie wyboru trzech kandydatów na stanowisko Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego i przedstawianie ich Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej;

3) dokonywanie wyboru członka Krajowej Rady Sądownictwa;

4) rozpatrywanie i przyjmowanie projektu informacji Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego o działalności Sądu Najwyższego oraz o istotnych problemach wynikających z bieżącego orzecznictwa;

5) podejmowanie uchwał w innych ważnych sprawach dotyczących Sądu Najwyższego;

6) rozpatrywanie innych spraw z inicjatywy Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, Prezesów Sądu Najwyższego, Kolegium Sądu Najwyższego lub co najmniej dziesięciu sędziów Sądu Najwyższego.

§ 2. Zgromadzeniu Ogólnemu Sędziów Sądu Najwyższego przewodniczy Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego.

§ 3. Do podjęcia uchwały Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Najwyższego wymagana jest obecność co najmniej 2/3 sędziów każdej z izb. Uchwały zapadają zwykłą większością głosów. Głosowanie jest tajne w sprawach, o których mowa w § 1 pkt 2-4, a ponadto, jeżeli żądanie takie zgłosi chociażby jeden z obecnych członków Zgromadzenia.

Art. 19.

Do wzięcia udziału w Zgromadzeniu Ogólnym Sędziów Sądu Najwyższego zwoływanym w celu przedstawienia informacji o działalności Sądu Najwyższego oraz problemach wynikających z jego orzecznictwa Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego zaprasza Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej oraz przedstawicieli innych organów władzy publicznej.

Art. 20.

§ 1. Do kompetencji zgromadzenia sędziów izby Sądu Najwyższego należy:

1) omawianie corocznego projektu informacji o działalności izby i istotnych problemach wynikających z orzecznictwa izby oraz przyjmowanie tej informacji;

2) wybór dwóch kandydatów na stanowisko Prezesa Sądu Najwyższego;

3) opiniowanie kandydatów na stanowiska przewodniczących wydziałów przedstawionych przez Prezesa Sądu Najwyższego;

4) wybór dwóch członków oraz zastępcy członka Kolegium Sądu Najwyższego;

5) rozpatrywanie innych problemów dotyczących funkcjonowania izby

6) opiniowanie kandydatur na urząd sędziego Sądu Najwyższego w postępowaniu przed Krajową Radą Sądownictwa.

§ 2. Zgromadzeniu sędziów izby Sądu Najwyższego przewodniczy Prezes Sądu Najwyższego kierujący pracą danej izby.

§ 3. Przepis art. 18 § 3 stosuje się odpowiednio, z tym że głosowanie jest tajne w sprawach, o których mowa w § 1 pkt 2-4 i 6.

Art. 21.

§ 1. Kolegium Sądu Najwyższego tworzą: Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, Prezesi Sądu Najwyższego oraz sędziowie wybrani przez zgromadzenia sędziów izby Sądu Najwyższego na okres trzech lat.

§ 2. Przewodniczącym Kolegium Sądu Najwyższego jest Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego.

§ 3. Uchwały Kolegium Sądu Najwyższego zapadają zwykłą większością głosów w obecności co najmniej 2/3 członków Kolegium. W razie równości głosów przeważa głos przewodniczącego.

Art. 22.

§ 1. Kolegium Sądu Najwyższego przygotowuje stanowisko w sprawach związanych z działalnością Sądu Najwyższego oraz współdziała z Pierwszym Prezesem Sądu Najwyższego w zapewnieniu prawidłowego funkcjonowania Sądu Najwyższego.

§ 2. Do kompetencji Kolegium Sądu Najwyższego należy w szczególności:

1) ustalanie podziału czynności w Sądzie Najwyższym oraz liczby stanowisk sędziowskich w izbach Sądu Najwyższego;

2) podejmowanie decyzji dotyczących wewnętrznej struktury organizacyjnej Sądu Najwyższego;

3) opiniowanie projektów regulaminów, o których mowa w art. 3 § 2 i art. 16 § 1 pkt 1, oraz zarządzeń Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego w sprawie organizacji i zakresu działania sekretariatów sądowych oraz innych jednostek administracyjnych w Sądzie Najwyższym;

4) opiniowanie kandydatów na Prezesów Sądu Najwyższego;

5) opiniowanie kandydatów na stanowiska kierownicze w jednostkach administracyjnych, o których mowa w pkt 3;

6) uchwalanie regulaminu losowania, o którym mowa w art. 53 § 3;

7) uchwalanie regulaminów organizacyjnych Kancelarii Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego oraz Biura Studiów i Analiz Sądu Najwyższego.

Rozdział 3

Właściwość izb Sądu Najwyższego

Art. 23. Do właściwości Izby Cywilnej należą sprawy z zakresu prawa cywilnego, gospodarczego, własności intelektualnej, rodzinnego i opiekuńczego, a także inne sprawy cywilne niezastrzeżone do właściwości innych izb Sądu Najwyższego, rozpoznawane na podstawie ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1550, ze zm.).

Art. 24. Do właściwości Izby Karnej należą sprawy rozpoznawane na podstawie ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. 2022, poz. 1375, 1855, 2582 i 2600 oraz z 2023, poz. 289 i 535), ustawy z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy (Dz. U. 2023, poz. 654), ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. 2022, poz. 1124), oraz inne sprawy, do których stosuje się przepisy ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, a także sprawy podlegające orzecznictwu sądów wojskowych.

Art. 25. Do właściwości Izby Publicznej należą sprawy z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, sprawy rejestrowe, z zakresu zamówień publicznych, sprawy z zakresu ochrony konkurencji i konsumentów, sprawy z odwołań od uchwał Krajowej Rady Sądownictwa, Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, sprawy regulacyjne, skargi na uchwały Państwowej Komisji Wyborczej, rozpoznawanie protestów wyborczych, inne sprawy z zakresu prawa publicznego niezastrzeżone do właściwości innych izb.

Art. 26.

§ 1 W przypadku, gdy Prezes Sądu Najwyższego uzna, że sprawa nie należy do właściwości izby, której pracą kieruje, przekazuje sprawę do właściwej izby.

§ 2 Prezes Sądu Najwyższego kierujący pracą izby, do której sprawa została przekazana, uznając, że izba ta nie jest właściwa do jej rozpoznania, zwraca się do Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego o wskazanie właściwej izby. Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego może odmówić przekazania sprawy do innej izby.

Rozdział 4

Nawiązanie, zmiana i ustanie stosunku służbowego sędziego Sądu Najwyższego

Art. 27.

Do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego powołuje Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa.

Art. 28.

§ 1. Do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego może być powołany ten, kto:

1) ma obywatelstwo polskie i korzysta z pełni praw cywilnych i publicznych;

2) jest nieskazitelnego charakteru;

3) ukończył wyższe studia prawnicze w Polsce i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne uznane w Polsce;

4) ma ukończone 40 lat życia;

5) wyróżnia się wysokim poziomem wiedzy prawniczej;

6) jest zdolny, ze względu na stan zdrowia, do pełnienia obowiązków sędziego;

7) ma co najmniej dziesięcioletni staż pracy na stanowisku sędziego, prokuratora, prezesa, wiceprezesa, starszego radcy lub radcy Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej albo wykonywania w Polsce zawodu adwokata, radcy prawnego lub notariusza.

§ 2. Wymagania, o których mowa w § 1 pkt 7, nie dotyczą osoby, która pracowała w polskiej szkole wyższej, w Polskiej Akademii Nauk, w instytucie naukowo-badawczym lub innej placówce naukowej, mając od co najmniej 5 lat tytuł naukowy profesora albo stopień naukowy doktora habilitowanego w zakresie nauk prawnych.

Art. 29.

§ 1. Prezydent RP na wniosek Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego obwieszcza w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” o liczbie, przewidzianych do objęcia, stanowisk sędziego Sądu Najwyższego w danej izbie. Liczbę tych stanowisk Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego ustala w porozumieniu z Kolegium Sądu Najwyższego.

§ 2.Postępowanie mające na celu wyłonienia kandydatów na sędziego Sądu Najwyższego i przedstawienia ich Prezydentowi RP do powołania na urząd Sędziego Sądu Najwyższego prowadzone jest przez Krajową Radę Sądownictwa.

§ 3. Krajowa Rada Sądownictwa zwraca się do Sądu Najwyższego o przedstawienie opinii dotyczących kandydatów do objęcia stanowiska sędziego Sądu Najwyższego. Sąd Najwyższy wyraża opinię na zgromadzeniach poszczególnych izb, odpowiednio do postępowania konkursowego przed Krajową Radą Sądownictwa. Opinia Sądu Najwyższego nie jest wiążąca, ale nie może zostać pominięta przez Krajową Radę Sądownictwa.

Art. 30.

Osoby pozostające ze sobą w stosunku pokrewieństwa do drugiego stopnia lub powinowactwa pierwszego stopnia oraz małżonkowie i osoby pozostające we wspólnym pożyciu z sędziami Sądu Najwyższego nie mogą być sędziami Sądu Najwyższego w tej samej izbie, brać udziału w jednym składzie orzekającym ani też bezpośrednio podlegać sobie służbowo.

Art. 31.

§ 1. Stosunek służbowy sędziego Sądu Najwyższego nawiązuje się po doręczeniu mu aktu powołania.

§ 2. Sędzia powinien zgłosić się w celu objęcia stanowiska w ciągu czternastu dni od dnia otrzymania aktu powołania.

§ 3. W razie nieusprawiedliwionego nieobjęcia stanowiska w terminie określonym w § 2, powołanie traci moc; okoliczność tę stwierdza Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego.

§ 4. Życiorysy zawodowe sędziów Sądu Najwyższego są jawne i publikowane wraz ze zdjęciem na oficjlanych stronach Sądu Najwyższego

Art. 32

§ 1. Przy powołaniu sędzia Sądu Najwyższego składa ślubowanie wobec Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej według następującej roty:

„Ślubuję uroczyście jako sędzia Sądu Najwyższego służyć wiernie Rzeczypospolitej Polskiej, stać na straży prawa, obowiązki sędziego wypełniać sumiennie, sprawiedliwość wymierzać zgodnie z przepisami prawa, bezstronnie według mego sumienia, dochować tajemnicy prawnie chronionej, a w postępowaniu kierować się zasadami godności i uczciwości"; składający ślubowanie może dodać na końcu zwrot: „Tak mi dopomóż Bóg”.

§ 2. Odmowa złożenia ślubowania jest równoznaczna ze zrzeczeniem się stanowiska sędziego Sądu Najwyższego.

Art. 33.

§ 1. Sędzia obejmuje stanowisko w izbie Sądu Najwyższego.

§ 2. Sędzia, za jego zgodą, może zostać przeniesiony przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego do orzekania w innej izbie, po uprzednim zaopiniowaniu przez zgromadzenia sędziów obydwu izb.

§ 3. Sędzia może być wyznaczony przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego do wzięcia udziału w rozpoznaniu określonej sprawy w innej izbie oraz – za zgodą sędziego – do orzekania na czas określony w innej izbie.

Art. 34.

§ 1. Stosunek służbowy sędziego Sądu Najwyższego wygasa w razie:

1) śmierci;

2) zrzeczenia się urzędu lub statusu sędziego w stanie spoczynku;

3) prawomocnego orzeczenia przez sąd środka karnego w postaci pozbawienia praw publicznych lub zakazu zajmowania stanowiska sędziego;

4) prawomocnego orzeczenia sądu dyscyplinarnego o złożeniu sędziego z urzędu;

5) utraty obywatelstwa polskiego.

§ 2. Datę wygaśnięcia stosunku służbowego w przypadkach, o których mowa w § 1 pkt 2, określa Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego. Data ta nie może być późniejsza niż trzy miesiące od dnia pisemnego złożenia oświadczenia o zrzeczeniu się urzędu lub statusu sędziego w stanie spoczynku. O zrzeczeniu się urzędu przez sędziego Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego zawiadamia Krajową Radę Sądownictwa i Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.

§ 3. Sędzia Sądu Najwyższego, który zrzekł się urzędu lub statusu sędziego w stanie spoczynku, ma prawo uzyskać wpis na listę adwokatów lub radców prawnych lub zostać powołany na stanowisko notariusza bez konieczności spełnienia wymagań określonych w stosunku do innych sędziów przewidzianych w przepisach o adwokaturze, o radcach prawnych oraz o notariacie.

Art. 35.

§ 1. Sędzia Sądu Najwyższego przechodzi w stan spoczynku z dniem ukończenia 70. roku życia.

§ 2. Sędzia Sądu Najwyższego przechodzi na swój wniosek w stan spoczynku po ukończeniu 65 roku życia.

Art. 36.

§ 1. Sędziego Sądu Najwyższego przenosi się w stan spoczynku na jego wniosek albo na wniosek Kolegium Sądu Najwyższego, jeżeli z powodu choroby lub utraty sił został uznany przez lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych za trwale niezdolnego do pełnienia obowiązków sędziego.

§ 2. Z wnioskiem o zbadanie zdolności do pełnienia obowiązków może wystąpić zainteresowany sędzia oraz Kolegium Sądu Najwyższego.

§ 3. Sędzia Sądu Najwyższego może być przeniesiony w stan spoczynku, na wniosek Kolegium Sądu Najwyższego, jeżeli z powodu choroby lub płatnego urlopu nie pełni służby przez okres roku. Do okresu tego wlicza się okresy poprzedniej przerwy w pełnieniu służby z powodu choroby lub płatnego urlopu dla poratowania zdrowia, jeżeli okres czynnej służby nie przekroczył 30 dni.

§ 4. Sędzia Sądu Najwyższego może być przeniesiony w stan spoczynku, jeżeli bez uzasadnionej przyczyny nie poddał się badaniu, o którym mowa w § 2, w sytuacji gdy z wnioskiem o badanie wystąpiło Kolegium Sądu Najwyższego.

§ 5. W sprawach przeniesienia sędziego w stan spoczynku, o którym mowa w § 1, 3 i 4, podejmuje uchwałę Krajowa Rada Sądownictwa, na wniosek sędziego albo Kolegium Sądu Najwyższego.

§ 6. Od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa w sprawach, o których mowa w § 5, przysługuje odwołanie do Sądu Najwyższego.

§ 7. Jeżeli z wnioskiem o przeniesienie sędziego w stan spoczynku wystąpiło Kolegium Sądu Najwyższego, odwołanie przysługuje także temu Kolegium.

Art. 37.

Przeniesienie w stan spoczynku następuje w dniu wskazanym przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego.

Art. 38.

§ 1. Na wniosek Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego Minister Sprawiedliwości, na czas określony, nie dłuższy niż dwa lata, może delegować sędziego sądu apelacyjnego lub sędziego sądu okręgowego, za zgodą sędziego, do pełnienia czynności sędziowskich w Sądzie Najwyższym.

§ 2. W okresie delegowania do pełnienia czynności sędziowskich w Sądzie Najwyższym do sędziego mają odpowiednio zastosowanie przepisy określające prawa i obowiązki sędziego Sądu Najwyższego.

§ 3. Na wniosek Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego Minister Sprawiedliwości może delegować na czas nieokreślony sędziego sądu powszechnego, za zgodą sędziego, do pełnienia funkcji asystenta sędziego Sądu Najwyższego oraz innych czynności w Sądzie Najwyższym.

§ 4. Po trzech miesiącach delegowania do pełnienia czynności, o których mowa w § 1, na pozostały okres delegacji sędziemu sądu apelacyjnego przysługuje wynagrodzenie w stawce podstawowej takie jak sędziemu Sądu Najwyższego, a sędziemu sądu okręgowego takie jak sędziemu sądu apelacyjnego, chyba że dotychczasowe wynagrodzenie jest wyższe od przysługującego w Sądzie Najwyższym.

§ 5. Zasady wynagradzania, o których mowa w § 5, stosuje się do sędziów delegowanych do pełnienia funkcji lub czynności, o których mowa w § 4, z tym że sędziemu sądu apelacyjnego przysługuje wynagrodzenie w stawce bezpośrednio wyższej od posiadanej, z wyłączeniem wynagrodzenia sędziego Sądu Najwyższego, natomiast sędziemu sądu rejonowego takie jak sędziemu sądu okręgowego.

Rozdział 5

Obowiązki i prawa sędziego Sądu Najwyższego

Art. 39.

§ 1. Sędzia jest obowiązany postępować zgodnie ze ślubowaniem sędziowskim.

§ 2. Sędzia powinien strzec wartości związanych ze sprawowaniem władzy sądowniczej i unikać wszystkiego, co mogłoby przynieść ujmę godności urzędu lub osłabić zaufanie do jego bezstronności.

Art. 40.

§ 1. Sędzia jest obowiązany zachować w tajemnicy okoliczności sprawy, o których poza jawną rozprawą sądową powziął wiadomość ze względu na swoje stanowisko sędziowskie.

§ 2. Obowiązek zachowania tajemnicy trwa także po ustaniu stosunku służbowego.

§ 3. Obowiązek zachowania tajemnicy ustaje, gdy sędzia składa zeznania jako świadek przed sądem, chyba że ujawnienie tajemnicy zagraża dobru państwa albo takiemu ważnemu interesowi prywatnemu, który nie jest sprzeczny z celami wymiaru sprawiedliwości. W tych przypadkach od obowiązku zachowania tajemnicy może zwolnić sędziego Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego.

§ 4. Sędzia nie podlega postępowaniu sprawdzającemu przewidzianemu w przepisach o ochronie informacji niejawnych.

Art. 41.

Czas pracy sędziego określony jest wymiarem jego zadań.

Art. 42.

§ 1. Sędzia Sądu Najwyższego nie może pozostawać w innym stosunku służbowym lub stosunku pracy, z wyjątkiem zatrudnienia na stanowisku dydaktycznym, naukowo-dydaktycznym lub naukowym w łącznym wymiarze nieprzekraczającym pełnego wymiaru czasu pracy pracowników zatrudnionych na tych stanowiskach.

§ 2. Sędziemu nie wolno także podejmować innego zajęcia ani sposobu zarobkowania, które przeszkadzałoby w pełnieniu obowiązków sędziego, mogło osłabiać zaufanie do jego bezstronności lub przynieść ujmę godności urzędu sędziego.

§ 3. Sędzia nie może:

1) być członkiem zarządu, rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej spółki prawa handlowego;

2) być członkiem zarządu, rady nadzorczej lub komisji rewizyjnej spółdzielni;

3) być członkiem zarządu fundacji prowadzącej działalność gospodarczą;

4) posiadać w spółce prawa handlowego więcej niż 10% akcji lub udziały przedstawiające więcej niż 10% kapitału zakładowego;

5) prowadzić działalności gospodarczej na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami, a także zarządzać taką działalnością lub być przedstawicielem bądź pełnomocnikiem w prowadzeniu takiej działalności.

§ 4. O zamiarze podjęcia, a także o podjęciu innego zajęcia lub sposobu zarobkowania, sędzia zawiadamia Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, który wydaje decyzję o sprzeciwie, jeżeli uzna, że podejmowanie lub kontynuowanie tych czynności będzie przeszkadzało w pełnieniu obowiązków sędziego, osłabiało zaufanie do jego bezstronności lub przynosiło ujmę godności urzędu sędziego.

§ 5. Jeżeli Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego wydał decyzję, o której mowa w § 4, sprawę, na wniosek sędziego, rozstrzyga Kolegium Sądu Najwyższego.

§ 6. Przepisy § 1-5 stosuje się odpowiednio do sędziów Sądu Najwyższego w stanie spoczynku.

Art. 43.

Oświadczenie o stanie majątkowym, o którym mowa w ustawie - Prawo o ustroju sądów powszechnych, sędziowie Sądu Najwyższego składają Pierwszemu Prezesowi Sądu Najwyższego. Analizy danych zawartych w oświadczeniu o stanie majątkowym dokonuje Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego.

Art. 44.

Sędzia Sądu Najwyższego może orzekać wyłącznie w Sądzie Najwyższym.

Art. 45.

§ 1. Wszelkie żądania, wystąpienia i zażalenia w sprawach związanych z pełnionym urzędem sędzia może wnosić tylko do Prezesa Sądu Najwyższego lub Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego.

§ 2. W sprawach tych sędzia nie może zwracać się do instytucji i osób postronnych ani podawać sprawy do wiadomości publicznej.

§ 3. Spory ze stosunku służbowego sędziego Sądu Najwyższego lub z nim związane rozstrzyga Sąd Najwyższy, w składzie trzech sędziów. Skład sądu w sprawach, o których mowa w zdaniu poprzedzającym, wyznacza Kolegium Sądu Najwyższego w drodze losowania, z listy sędziów Sądu Najwyższego. Składowi przewodniczy sędzia najstarszy stażem na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego.

Art. 46.

Sędzia niezwłocznie zawiadamia Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego o toczącej się sprawie sądowej, w której występuje w charakterze strony lub uczestnika postępowania.

Art. 47.

§ 1. Wynagrodzenie zasadnicze sędziego Sądu Najwyższego stanowi wielokrotność podstawy ustalenia tego wynagrodzenia, z zastosowaniem mnożnika 4,13.

§ 2. Podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego sędziego Sądu Najwyższego w danym roku stanowi przeciętne wynagrodzenie w drugim kwartale roku poprzedniego, ogłaszane w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 20 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, z zastrzeżeniem § 3.

§ 3. Jeżeli przeciętne wynagrodzenie, o którym mowa w § 2, jest niższe od przeciętnego wynagrodzenia ogłoszonego za drugi kwartał roku poprzedzającego - przyjmuje się podstawę ustalenia wynagrodzenia zasadniczego sędziego Sądu Najwyższego w dotychczasowej wysokości.

§ 4. Wynagrodzenie sędziego Sądu Najwyższego określa się w stawce podstawowej albo w stawce awansowej. Stawka awansowa stanowi 115% stawki podstawowej.

§ 5. Sędzia Sądu Najwyższego, obejmując stanowisko, otrzymuje wynagrodzenie zasadnicze w stawce podstawowej. Po siedmiu latach pracy wynagrodzenie zasadnicze sędziego podwyższa się do stawki awansowej.

§ 6. W związku z pełnioną funkcją sędziemu Sądu Najwyższego przysługuje dodatek funkcyjny, którego wysokość ustala się z zastosowaniem mnożników podstawy ustalenia wynagrodzenia zasadniczego sędziego Sądu Najwyższego, o której mowa w § 2.

§ 7. Tabelę mnożników służących do ustalenia wysokości dodatków funkcyjnych określa załącznik do ustawy.

Art. 48.

Sędziemu Sądu Najwyższego przysługuje dodatek za długoletnią pracę wynoszący za każdy rok 1% wynagrodzenia zasadniczego, nie więcej jednak niż 20% tego wynagrodzenia. Do okresu pracy, od którego zależy wysokość dodatku, wlicza się również przypadający przed powołaniem na stanowisko sędziego Sądu Najwyższego okres stosunku służbowego lub stosunku pracy, jak również okres wykonywania zawodu adwokata, radcy prawnego lub notariusza.

Art. 49.

§ 1. Sędziemu Sądu Najwyższego przysługuje gratyfikacja jubileuszowa w wysokości:

1) po dwudziestu latach pracy - 100% wynagrodzenia miesięcznego;

2) po dwudziestu pięciu latach pracy - 150% wynagrodzenia miesięcznego;

3) po trzydziestu latach pracy - 200% wynagrodzenia miesięcznego;

4) po trzydziestu pięciu latach pracy - 250% wynagrodzenia miesięcznego;

5) po czterdziestu latach pracy - 350% wynagrodzenia miesięcznego;

6) po czterdziestu pięciu latach pracy - 400% wynagrodzenia miesięcznego.

§ 2. Do okresu pracy uprawniającego do gratyfikacji jubileuszowej wlicza się wszystkie poprzednie okresy zatrudnienia, w tym okres wykonywania zawodu adwokata, radcy prawnego lub notariusza, oraz inne okresy, jeżeli z mocy odrębnych przepisów podlegają one wliczeniu do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze.

Art. 50.

§ 1. Sędziemu Sądu Najwyższego przysługuje corocznie urlop dodatkowy w wymiarze 12 dni roboczych.

§ 2. Sędziemu może być na jego wniosek udzielony płatny urlop dla poratowania zdrowia.

§ 3. Urlop dla poratowania zdrowia nie może przekraczać sześciu miesięcy.

§ 4. Urlop dla poratowania zdrowia nie może być udzielony, jeżeli sędzia nie pełni służby przez okres roku z powodu choroby. Przy obliczaniu rocznego okresu niepełnienia służby z powodu choroby wlicza się okresy poprzedniej przerwy w pełnieniu służby wskutek choroby i płatnego urlopu dla poratowania zdrowia, jeżeli okres czynnej służby nie przekroczył 30 dni.

§ 5. W okresie nieobecności w pracy z powodu choroby sędzia otrzymuje 80% wynagrodzenia, nie dłużej jednak niż przez okres roku.

§ 6. Jeżeli nieobecność sędziego w pracy nastąpiła z powodu:

1) wypadku przy pracy albo w drodze do pracy lub z pracy,

2) choroby przypadającej w okresie ciąży,

3) choroby powstałej w związku ze szczególnymi właściwościami lub warunkami wykonywania czynności sędziego,

4) choroby spowodowanej przez inną osobę w wyniku popełnienia przez nią umyślnego czynu zabronionego, w związku z wykonywaniem czynności sędziego, stwierdzonego orzeczeniem wydanym przez uprawniony organ,

5) poddania się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów oraz poddania się zabiegowi pobrania komórek, tkanek i narządów

- sędzia zachowuje prawo do 100% wynagrodzenia.

§ 7. W razie ujawnienia u sędziego choroby, co do której zachodzi podejrzenie, że powstała w związku ze szczególnymi właściwościami lub warunkami wykonywania czynności sędziego, Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego kieruje sędziego do lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z urzędu lub na wniosek sędziego. Od orzeczenia lekarza orzecznika sędziemu przysługuje sprzeciw do komisji lekarskiej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w ciągu 14 dni od dnia doręczenia tego orzeczenia.

§ 8. Za chorobę powstałą w związku ze szczególnymi właściwościami lub warunkami wykonywania czynności sędziego uznaje się chorobę spowodowaną działaniem czynników szkodliwych występujących w miejscu wykonywania czynności sędziego.

§ 9. Koszty badania i wydania orzeczenia przez lekarza orzecznika oraz komisję lekarską Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pokrywa Skarb Państwa ze środków pozostających w dyspozycji Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego.

§ 10. W razie niemożności wykonywania pracy z innych przyczyn, uprawniających do uzyskania świadczeń określonych w przepisach o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego, sędziemu przysługuje wynagrodzenie w wysokości świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia społecznego, przez okres przewidziany w tych przepisach.

§ 11. Za inną usprawiedliwioną nieobecność w pracy sędziemu przysługuje wynagrodzenie.

§ 12. W przypadkach, w których pracownikom podlegającym ubezpieczeniu społecznemu przysługują zasiłki niezależnie od prawa do wynagrodzenia, sędziemu przysługuje świadczenie pieniężne w wysokości zasiłku z ubezpieczenia społecznego.

Art. 51.

§ 1. Sędzia mianowany, powołany lub wybrany do pełnienia funkcji w organach państwowych, w służbie dyplomatycznej, konsularnej lub organach organizacji międzynarodowych oraz ponadnarodowych działających na podstawie umów międzynarodowych ratyfikowanych przez Rzeczpospolitą Polską jest obowiązany zrzec się niezwłocznie swojego urzędu.

§ 2. Sędzia, który zrzekł się urzędu z przyczyn określonych w § 1, ma prawo powrotu do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego, jeżeli przerwa w pełnieniu obowiązków sędziego nie przekracza dziewięciu lat, chyba że pełnił funkcje sędziowskie lub prokuratorskie w międzynarodowych lub ponadnarodowych organach sądowych.

§ 3. W przypadku przewidzianym w § 2 Krajowa Rada Sądownictwa, z inicjatywy zainteresowanego, przedstawia Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej wniosek o powołanie do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego Sądu Najwyższego.

§ 4. W razie odmowy przedstawienia wniosku, o którym mowa w § 3, zainteresowanemu służy odwołanie do Sądu Najwyższego.

Art. 52.

Sędziemu mieszkającemu w innej miejscowości niż Warszawa przysługuje bezpłatne zakwaterowanie w Warszawie oraz zwrot kosztów przejazdu i dodatek z tytułu rozłąki z rodziną na zasadach określonych w przepisach w sprawie wysokości i warunków wypłacania świadczeń urzędnikom państwowym przeniesionym do pracy w innej miejscowości.

Art. 53.

Sędziemu Sądu Najwyższego przechodzącemu w stan spoczynku przysługuje jednorazowa odprawa w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia.

Art. 54.

§ 1. Sędzia Sądu Najwyższego nie może być pozbawiony wolności ani pociągnięty do odpowiedzialności karnej bez zezwolenia sądu dyscyplinarnego. Nie dotyczy to ujęcia na gorącym uczynku przestępstwa, jeżeli zatrzymanie sędziego jest niezbędne do zapewnienia prawidłowego toku postępowania. Do czasu wydania uchwały zezwalającej na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności wolno podejmować tylko czynności niecierpiące zwłoki.

§ 2. O zatrzymaniu sędziego niezwłocznie powiadamia się Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, który może nakazać natychmiastowe zwolnienie zatrzymanego.

§ 3. W terminie siedmiu dni od doręczenia uchwały odmawiającej zezwolenia na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności przysługuje organowi lub osobie, która wniosła o zezwolenie, oraz rzecznikowi dyscyplinarnemu zażalenie do sądu dyscyplinarnego drugiej instancji. W tym samym terminie zainteresowanemu sędziemu przysługuje zażalenie na uchwałę zezwalającą na pociągnięcie go do odpowiedzialności.

Art. 55.

Sędziemu Sądu Najwyższego w stanie spoczynku przysługuje uposażenie w wysokości 75% wynagrodzenia zasadniczego i dodatku za wysługę lat, pobieranych na ostatnio zajmowanym stanowisku. Uposażenie to jest waloryzowane w terminach i w wysokości stosownie do zmian wynagrodzenia zasadniczego sędziów Sądu Najwyższego czynnych zawodowo.

Art. 56.

§ 1. Sąd Najwyższy zatrudnia asystentów sędziego posiadających wyższe wykształcenie prawnicze.

§ 2. Szczegółowy zakres i sposób wykonywania czynności przez asystentów sędziego określa regulamin Sądu Najwyższego.

Rozdział 6

Odpowiedzialność dyscyplinarna

Art. 57.

§ 1. Sędzia Sądu Najwyższego odpowiada dyscyplinarnie za przewinienia służbowe i uchybienia godności urzędu.

§ 2. Sędzia odpowiada dyscyplinarnie także za swoje postępowanie przed objęciem stanowiska, jeżeli uchybił obowiązkowi piastowanego urzędu państwowego lub okazał się niegodnym urzędu sędziego.

§ 3. Za wykroczenia sędzia może odpowiadać dyscyplinarnie.

Art. 58.

§ 1. Spośród sędziów Sądu Najwyższego tworzy się Sąd Odpowiedzialności Dyscyplinarnej w składzie 13 sędziów wylosowanych podczas Zgromadzenia Sądu Najwyższego na czteroletnią kadencję. Z ważnych powodów sędzia wylosowany do składu Sądu Odpowiedzialności Dyscyplinarnej może zostać uwolniony od obowiązku orzekania w Sądzie Odpowiedzialności Zawodowej.

§ 2. Kadencja sędziego orzekającego w Sądzie Odpowiedzialności Dyscyplinarnej wygasa przed upływem kadencji sędziów orzekających z powodu:

1) przejścia w stan spoczynku, przeniesienia w stan spoczynku albo wygaśnięcia stosunku służbowego sędziego;

2) ukarania karą dyscyplinarną inną niż upomnienie;

3) powołania na stanowisko Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą izby, Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Najwyższego, Nadzwyczajnego Rzecznika Dyscyplinarnego, zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Najwyższego, Rzecznika Prasowego lub zastępcy Rzecznika Prasowego.

§ 3. W przypadku, o którym mowa w §2, podczas posiedzenia Kolegium Sądu Najwyższego przeprowadza się uzupełniające losowanie sędziów Sądu Najwyższego do orzekania w Sądzie Odpowiedzialności Dyscyplinarnej. Losowanie przeprowadza się w terminie 14 dni od dnia wygaśnięcia kadencji sędziego orzekającego w Sądzie Odpowiedzialności Dyscyplinarnej. Kadencja sędziego wyłonionego w procedurze uzupełniającej, rozpoczyna się z dniem następującym po dniu wylosowania i upływa wraz z upływem kadencji sędziów orzekających w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej, w trakcie której został wyznaczony.

§ 4. Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego określa udział sędziego Sądu Najwyższego w przydziale spraw w izbie Sądu Najwyższego, w której sędzia Sądu Najwyższego zajmuje stanowisko, i w Sądzie Odpowiedzialności Dyscyplinarnej, z tym że udział w przydziale spraw w Sądzie Odpowiedzialności Dyscyplinarnej nie może wynosić więcej niż połowę przydziału spraw sędziego Sądu Najwyższego.

§ 5. Do właściwości Sądu Odpowiedzialności Dyscyplinarnej należą sprawy:

1) dyscyplinarne:

a) sędziów Sądu Najwyższego,

b) rozpatrywane przez Sąd Najwyższy w związku z postępowaniami dyscyplinarnymi prowadzonymi na podstawie ustawy:

– z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. 2022, poz. 1184 i 1268 oraz z 2023 r. poz. 1860),

– z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. 2022, poz. 1166 oraz 2023, poz. 1860),

– z dnia 21 grudnia 1990 r. o zawodzie lekarza weterynarii i izbach lekarsko-weterynaryjnych (Dz. U. 2023, poz. 154),

– z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. 2022, poz. 1799 oraz z 2023 r. poz. 1394 i 1615),

– z dnia 19 kwietnia 1991 r. o izbach aptekarskich (Dz. U. 2021, poz. 1850 oraz z 2023, poz. 1972),

– z dnia 21 sierpnia 1997 r. - Prawo o ustroju sądów wojskowych (Dz. U. 2022, poz. 2250)

– z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. 2023, poz. 102),

– z dnia 11 kwietnia 2001 r. o rzecznikach patentowych (Dz. U. 2023, poz. 303 i 1860),

– z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych,

– z dnia 15 września 2022 r. o medycynie laboratoryjnej (Dz. U. 2023, poz. 2125),

– z dnia 2 grudnia 2009 r. o izbach lekarskich (Dz. U. 2021, poz. 1342 oraz 2023, poz. 1234),

– z dnia 1 lipca 2011 r. o samorządzie pielęgniarek i położnych (Dz. U. 2021, poz. 628),

– z dnia 25 września 2015 r. o zawodzie fizjoterapeuty (Dz. U. 2023, poz. 1213 i 1234),

– z dnia 28 stycznia 2016 r. - Prawo o prokuraturze (Dz. U. 2024, poz. 390),

– z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (Dz. U. 2023, poz. 1691 i 1860);

2) o zezwolenie na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej lub tymczasowe aresztowanie sędziów, asesorów sądowych, prokuratorów i asesorów prokuratury;

3) z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych dotyczące sędziów Sądu Najwyższego.

§ 6. Szczegóły organizacji Sądu Odpowiedzialności Dyscyplinarnej określa Regulamin Sądu Najwyższego.

Art. 59.

Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Najwyższego i jego zastępcę wybiera Kolegium Sądu Najwyższego na okres 4 lat.

Art. 60.

§ 1. Karami dyscyplinarnymi są:

1) upomnienie;

2) nagana;

3) usunięcie z zajmowanej funkcji;

4) złożenie sędziego z urzędu.

§ 2. Wymierzenie kary, o której mowa w § 1 pkt 2, pociąga za sobą, przez okres trzech lat, niemożność udziału w Kolegium Sądu Najwyższego, orzekania w sądzie dyscyplinarnym oraz pełnienia funkcji.

§ 3. Wymierzenie kary, o której mowa w § 1 pkt 3, pociąga za sobą skutki wymienione w § 2 przez okres pięciu lat.

§ 4. Wymierzenie kary, o której mowa w § 1 pkt 4, pociąga za sobą utratę możliwości ponownego powołania ukaranego na urząd sędziego.

§ 5. W przypadku przewinienia dyscyplinarnego lub wykroczenia mniejszej wagi sąd dyscyplinarny może odstąpić od wymierzenia kary.

Art. 61.

§ 1. Rzecznik Dyscyplinarny Sądu Najwyższego podejmuje czynności dyscyplinarne na żądanie Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, Kolegium Sądu Najwyższego lub z własnej inicjatywy, po wstępnym wyjaśnieniu okoliczności niezbędnych do ustalenia znamion przewinienia, a także złożeniu wyjaśnień przez sędziego, chyba że złożenie tych wyjaśnień nie jest możliwe.

§ 2. Po przeprowadzeniu postępowania, o którym mowa w § 1, jeżeli zachodzą podstawy do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, Rzecznik Dyscyplinarny Sądu Najwyższego wszczyna postępowanie dyscyplinarne i przedstawia sędziemu na piśmie zarzuty. Po przedstawieniu zarzutów obwiniony, w terminie czternastu dni, może złożyć wyjaśnienia oraz zgłosić wnioski o przeprowadzenie dowodów.

§ 3. Po upływie terminu, o którym mowa w § 2, a w razie potrzeby po przeprowadzeniu dalszych dowodów, Rzecznik Dyscyplinarny Sądu Najwyższego składa wniosek o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej do sądu dyscyplinarnego pierwszej instancji. Wniosek powinien zawierać dokładne określenie zarzucanego czynu oraz uzasadnienie.

§ 4. Jeżeli Rzecznik Dyscyplinarny Sądu Najwyższego nie znajduje podstaw do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego na żądanie uprawnionego organu, wydaje postanowienie o odmowie jego wszczęcia. W terminie siedmiu dni od dnia doręczenia tego postanowienia organowi, który złożył wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego, służy zażalenie do sądu dyscyplinarnego pierwszej instancji.

§ 5. Zażalenie powinno być rozpoznane w terminie czternastu dni od dnia jego wniesienia do sądu. W przypadku uchylenia tego postanowienia, wskazania sądu dyscyplinarnego co do dalszego postępowania są wiążące dla Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Najwyższego.

§ 6. Od orzeczeń dyscyplinarnych nie przysługuje kasacja.

Rozdział 7

Postępowanie przed Sądem Najwyższym

Art. 62.

§ 1. Sąd Najwyższy orzeka w składzie trzech sędziów, chyba że ustawa stanowi inaczej.

§ 2. W przedmiocie ważności wyborów oraz ważności referendum ogólnokrajowego i konstytucyjnego Sąd Najwyższy orzeka w pełnym składzie na podstawie sprawozdania Państwowej Komisji Wyborczej, opinii wyrażonych przez sąd w przedmiocie protestów wyborczych oraz wszelkich innych okoliczności.

§ 3. Do orzekania w przedmiocie protestów wyborczych i protestów przeciwko ważności referendum ogólnokrajowego i referendum konstytucyjnego, środków zaskarżenia od uchwał Państwowej Komisji Wyborczej właściwa jest Izba Publiczna. W przypadku bardzo dużej liczby protestów na wniosek Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Publicznej Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego kieruje do orzekania w Izbie Publicznej sędziów orzekających w innych izbach, wylosowanych podczas posiedzenia Kolegium Sądu Najwyższego.

Art. 63.

W składzie orzekającym Sądu Najwyższego może brać udział tylko jeden sędzia delegowany do pełnienia czynności sędziowskich w Sądzie Najwyższym. Sędzia delegowany nie może być przewodniczącym składu orzekającego.

Art. 64.

Jeżeli Sąd Najwyższy, rozpoznając kasację, skargę kasacyjną lub inny środek zaskarżenia poweźmie poważne wątpliwości co do wykładni prawa, może odroczyć rozpoznanie sprawy i przedstawić zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów tego Sądu.

Art. 65.

§ 1. Jeżeli w orzecznictwie sądów powszechnych, sądów wojskowych lub Sądu Najwyższego ujawnią się rozbieżności w wykładni prawa, Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego może przedstawić wniosek o ich rozstrzygnięcie Sądowi Najwyższemu w składzie siedmiu sędziów lub innym odpowiednim składzie.

§ 2. Z wnioskiem, o którym mowa w § 1, mogą wystąpić również Rzecznik Praw Obywatelskich i Prokurator Generalny oraz, w zakresie swojej właściwości, Rzecznik Praw Dziecka, Przewodniczący Rady Dialogu Społecznego, Przewodniczący Komisji Nadzoru Finansowego, Rzecznik Finansowy oraz Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców.

Art. 66.

§ 1. Jeżeli skład Sądu Najwyższego uzna, że przedstawione zagadnienie wymaga wyjaśnienia, a rozbieżności - rozstrzygnięcia, podejmuje uchwałę, w przeciwnym razie odmawia jej podjęcia, a jeżeli podjęcie uchwały stało się zbędne - umarza postępowanie.

§ 2. Jeżeli skład siedmiu sędziów uzna, że znaczenie dla praktyki sądowej lub powaga występujących wątpliwości to uzasadniają, może zagadnienie prawne lub wniosek o podjęcie uchwały przedstawić składowi izby, natomiast izba - składowi dwóch lub więcej izb albo pełnemu składowi Sądu Najwyższego.

§ 3. O posiedzeniu pełnego składu Sądu Najwyższego, składu izby (izb) zawiadamia się Prokuratora Generalnego. Udział Prokuratora Generalnego lub jego zastępcy w tym posiedzeniu jest obowiązkowy. W posiedzeniach pozostałych składów Sądu Najwyższego może brać udział prokurator Prokuratury Krajowej.

§ 4. O posiedzeniu Sądu Najwyższego w składzie siedmiu sędziów, wyznaczonym w celu rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego przedstawionego w konkretnej sprawie, zawiadamia się ponadto obrońców oraz pełnomocników w osobach adwokatów i radców prawnych, a także osoby uprawnione do sporządzania skarg kasacyjnych w sprawach cywilnych. Prezes Sądu Najwyższego może ich zobowiązać do przedstawienia na piśmie przed posiedzeniem wniosków co do kierunku rozstrzygnięcia przedstawionego zagadnienia.

§ 5. Postanowienie o przedstawieniu zagadnienia prawnego, wniosek o podjęcie uchwały oraz uchwała Sądu Najwyższego wymagają pisemnego uzasadnienia.

Art. 67.

Sąd Najwyższy może zażądać sporządzenia uzasadnienia, jeżeli nie zawiera go zaskarżone orzeczenie.

Art. 68.

§ 1. Od prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego lub sądu wojskowego kończącego postępowanie w sprawie może być wniesiona skarga w obronie prawa, o ile:

1) orzeczenie narusza zasady lub wolności i prawa człowieka i obywatela określone w Konstytucji lub

2) orzeczenie w sposób rażący narusza prawo przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

– a orzeczenie nie może być uchylone lub zmienione w trybie innych nadzwyczajnych środków zaskarżenia i jest to konieczne dla zapewnienia poszanowania zasady demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.

§ 2. Skargę w obronie prawa może wnieść Prokurator Generalny, Rzecznik Praw Obywatelskich oraz, w zakresie swojej właściwości, Prezes Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, Rzecznik Praw Dziecka, Rzecznik Praw Pacjenta, Przewodniczący Komisji Nadzoru Finansowego, Rzecznik Finansowy, Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców i Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

§ 3. Skargę w obronie prawa wnosi się w terminie 5 lat od dnia uprawomocnienia się zaskarżonego orzeczenia, a jeżeli od orzeczenia została wniesiona kasacja albo skarga kasacyjna – w terminie roku od dnia ich rozpoznania. Niedopuszczalne jest uwzględnienie skargi w obronie prawa na niekorzyść oskarżonego wniesionej po upływie roku od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, a jeżeli od orzeczenia została wniesiona kasacja albo skarga kasacyjna – po upływie 6 miesięcy od dnia jej rozpoznania.

§ 4. Jeżeli zachodzą przesłanki wskazane w § 1, a zaskarżone orzeczenie wywołało nieodwracalne skutki prawne, w szczególności jeżeli od dnia uprawomocnienia się zaskarżonego orzeczenia upłynęło 5 lat, a także jeżeli uchylenie orzeczenia naruszyłoby międzynarodowe zobowiązania Rzeczypospolitej Polskiej, Sąd Najwyższy ogranicza się do stwierdzenia wydania zaskarżonego orzeczenia z naruszeniem prawa, chyba że zasady lub wolności i prawa człowieka i obywatela określone w Konstytucji przemawiają za wydaniem rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 71 § 1.

§ 5. Prokurator Generalny i Rzecznik Praw Obywatelskich mogą wywieźć skargę w obronie prawa bez ograniczenia czasowego żądając w niej stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądu kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, gdy zmiana lub uchylenie tego wyroku w drodze innych środków prawnych przysługujących stronie na podstawie kodeksu nie było i nie jest możliwe, albo żądając uchylenia zaskarżonego orzeczenia, gdy niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela i wskutek tego pozostawienie go jest oczywiście sprzeczne z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.

§ 6. Skargę w obronie prawa, o której stanowi § 5 Sąd Najwyższy rozpoznaje w składzie siedmiu sędziów wylosowanych spośród sędziów właściwej izby.

Art. 69.

§ 1. Od tego samego orzeczenia w interesie tej samej strony skarga w obronie prawa może być wniesiona tylko raz.

§ 2. Skargi w obronie prawa nie można oprzeć na zarzutach, które były przedmiotem rozpoznawania skargi kasacyjnej lub kasacji przyjętej do rozpoznania przez Sąd Najwyższy.

§ 3. Skarga w obronie prawa nie jest dopuszczalna od wyroku ustalającego nieistnienie małżeństwa, orzekającego unieważnienie małżeństwa albo rozwód, jeżeli choćby jedna ze stron po uprawomocnieniu się takiego orzeczenia zawarła związek małżeński, oraz od postanowienia o przysposobieniu.

§ 4. Skarga w obronie prawa nie jest dopuszczalna w sprawach o wykroczenia i wykroczenia skarbowe.

Art. 70.

Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę w obronie prawa w składzie 3 sędziów Sądu Najwyższego.

Art. 71.

W zakresie nieuregulowanym przepisami ustawy do postępowania ze skargi w obronie prawa stosuje się w zakresie spraw: 1) cywilnych – przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego dotyczące skargi kasacyjnej, z wyłączeniem art. 398[4] § 2 oraz art. 398[9]; 2) karnych – przepisy ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego dotyczące kasacji.

Art. 72.

§ 1. Sąd Najwyższy na wniosek Prokuratora Generalnego unieważnia prawomocne orzeczenie wydane w sprawie, która w chwili orzekania ze względu na osobę nie podlegała orzecznictwu sądów polskich lub w której w chwili orzekania droga sądowa była niedopuszczalna, jeżeli orzeczenie to nie może być wzruszone w trybie przewidzianym w ustawach o postępowaniach sądowych.

§ 2. Wniosek, o którym mowa w § 1, powinien czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego i zawierać:

1) oznaczenie orzeczenia, od którego jest wniesiony, ze wskazaniem zakresu zaskarżenia;

2) przytoczenie podstaw wniosku oraz ich uzasadnienie;

3) wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego orzeczenia w trybie przewidzianym we właściwej ustawie o postępowaniu sądowym nie jest możliwe;

4) wniosek o unieważnienie zaskarżonego orzeczenia, a jeżeli orzeczenie to zostało wydane przez sąd drugiej instancji - również wniosek o unieważnienie poprzedzającego je orzeczenia sądu pierwszej instancji.

§ 3. Do wniosku - oprócz jego odpisów dla doręczenia ich uczestniczącym w sprawie osobom - Prokurator Generalny dołącza dwa odpisy przeznaczone do akt Sądu Najwyższego.

§ 4. Sąd Najwyższy rozpoznaje wniosek na posiedzeniu niejawnym, chyba że Prokurator Generalny domagał się rozpoznania wniosku na rozprawie albo przemawiają za tym inne ważne względy.

§ 5. Sąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy oddala wniosek albo unieważnia zaskarżone orzeczenie. W przypadku uwzględnienia wniosku, jeżeli orzeczenie zostało wydane przez sąd drugiej instancji, Sąd Najwyższy unieważnia również orzeczenie sądu pierwszej instancji.

§ 6. Postanowienie Sądu Najwyższego wraz z uzasadnieniem doręcza się Prokuratorowi Generalnemu oraz stronom bądź uczestnikom postępowania, w którym zostało wydane zaskarżone orzeczenie.

§ 7. W przypadkach nieuregulowanych przepisami niniejszego artykułu do postępowania o unieważnienie orzeczenia stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego o skardze kasacyjnej albo ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego o kasacji.

Art. 73.

§ 1. Sąd Najwyższy, w razie stwierdzenia przy rozpoznawaniu sprawy oczywistej obrazy przepisów - niezależnie od innych uprawnień - wytyka uchybienie właściwemu sądowi. Przed wytknięciem uchybienia obowiązany jest pouczyć sędziego lub sędziów wchodzących w skład sądu orzekającego o możliwości złożenia na piśmie wyjaśnień w terminie siedmiu dni. Stwierdzenie i wytknięcie uchybienia nie ma wpływu na rozstrzygnięcie sprawy.

§ 2. O wytknięciu uchybienia Sąd Najwyższy zawiadamia prezesa właściwego sądu.

Rozdział 8

Kancelaria Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego oraz Biuro Studiów i Analiz Sądu Najwyższego

Art. 74.

W Sądzie Najwyższym działa Kancelaria Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego oraz Biuro Studiów i Analiz Sądu Najwyższego.

Art. 75.

§ 1. Kancelaria Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego wykonuje zadania związane z pełnieniem przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego czynności w zakresie funkcjonowania Sądu Najwyższego, w szczególności w zakresie spraw finansowych, kadrowych i administracyjno-gospodarczych.

§ 2. Kancelarią Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego kieruje Szef Kancelarii Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, którego powołuje i odwołuje Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego.

Art. 76.

§ 1. Biuro Studiów i Analiz Sądu Najwyższego wykonuje w szczególności zadania związane z pełnieniem przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego oraz przez Sąd Najwyższy funkcji związanych z pieczą nad zgodnością z prawem i jednolitością orzecznictwa sądów powszechnych i wojskowych oraz oceną spójności i jednolitości prawa stosowanego przez sądy.

§ 2. Biurem Studiów i Analiz Sądu Najwyższego kieruje Dyrektor Biura Studiów i Analiz Sądu Najwyższego, którego powołuje i odwołuje Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego.

§ 3. Członkowie Biura Studiów i Analiz Sądu Najwyższego wyłaniani są drodze otwartego konkursu. Konkurs na stanowisko członka Biura Studiów i Analiz ogłasza Pierwszy Prezes Sądu na wniosek Dyrektora Biura Studiów i Analiz.

§ 4. Szczegóły dotyczące przeprowadzenia konkursu oraz wymagań wobec kandydatów na członków Biura Studiów i Analiz Sądu Najwyższego określa Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego po zasięgnięciu opinii Kolegium Sądu Najwyższego oraz Dyrektora Biura Studiów i Analiz.

Art. 77.

Czynności w sprawach z zakresu prawa pracy dokonuje Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego lub upoważniona przez niego osoba.

Art. 78.

§ 1. Wynagrodzenie Szefa Kancelarii Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego jest ustalane na podstawie przepisów o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe w zakresie dotyczącym sekretarza stanu.

§ 2. Wynagrodzenie członków Biura Studiów i Analiz Sądu Najwyższego niebędących sędziami jest równe wynagrodzeniu zasadniczemu sędziego sądu apelacyjnego w stawce podstawowej.

§ 3. W związku z pełnioną funkcją członkowi Biura Studiów i Analiz Sądu Najwyższego przysługuje dodatek funkcyjny.

§ 4. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej określi, w drodze rozporządzenia, stawki dodatku funkcyjnego członków Biura Studiów i Analiz Sądu Najwyższego.

Art. 79.

§ 1. Asystenci sędziów Sądu Najwyższego wyłaniani są drodze otwartego konkursu. Konkurs na stanowisko asystenta ogłasza Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego na wniosek Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą danej izby, po zasięgnięciu opinii Kolegium Sądu Najwyższego.

§ 2. Szczegóły dotyczące przeprowadzenia konkursu oraz wymagań wobec kandydatów na asystentów sędziego Sądu Najwyższego określa Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego po zasięgnięciu opinii Kolegium Sądu Najwyższego.

§ 3. Wynagrodzenie asystentów sędziów Sądu Najwyższego niebędących sędziami jest równe wynagrodzeniu zasadniczemu sędziego sądu rejonowego w stawce podstawowej, a w przypadku, gdy asystent posiada stopień naukowy w zakresie nauk prawnych jest równe wynagrodzeniu zasadniczemu sędziego sądu okręgowego w stawce podstawowej.

Rozdział 9

Zmiany w przepisach obowiązujących oraz przepisy przejściowe i końcowe

Art. 80.

§ 1. Sędziowie orzekający w Sądzie Najwyższym w dniu wejścia w życie ustawy przechodzą w stan spoczynku w terminie miesiąca od wejścia w życie ustawy, chyba że w terminie tygodnia od dnia wejścia w życie ustawy złożą Pierwszemu Prezesowi Sądu Najwyższego oświadczenie o woli dalszego pozostania w stanie czynnym ze wskazaniem izby Sądu Najwyższego, w której chcą pełnić dalszą czynną służbę.

§ 2. W razie złożenia oświadczenia, o którym mowa w § 1, Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego zwraca się o opinię do Krajowej Rady Sądownictwa. W wypadku, gdy Krajowa Rada Sądownictwa w terminie dwóch miesięcy wyda negatywną opinię w formie uchwały, sędzia przechodzi w stan spoczynku z upływem terminu na wniesienie odwołania od uchwały, chyba że wniesie odwołanie.

§ 3. Od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa, o której mowa w § 2 przysługuje odwołanie do Sądu Najwyższego. Odwołanie wnosi się w terminie 30 dni. W wypadku, gdy Sąd Najwyższy nie uwzględni odwołania od negatywnej opinii Krajowej Rada Sądownictwa, sędzia przechodzi w stan spoczynku. Sędzia pozostaje na stanowisku do czasu zakończenia postępowania przed Sądem Najwyższym.

Art. 81.

§ 1. Do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, z zastrzeżeniem poniższych zmian.

§ 2. Skargi kasacyjne, skargi nadzwyczajne i inne środki odwoławcze wniesione przed wejściem w życie niniejszej ustawy Sąd Najwyższy rozpoznaje zgodnie z przepisami niniejszej ustawy o właściwości rzeczowej izb Sądu Najwyższego oraz o składzie sądu.

Art. 82.

§ 1. Zgromadzenie Ogólne Sędziów Sądu Najwyższego uchwala nowy regulamin Sądu Najwyższego w terminie 12 miesięcy od wejścia w życie ustawy.

§ 2. W tym samym terminie Zgromadzenie Ogólne Sędziów Sądu Najwyższego wybiera trzech kandydatów na Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, a zgromadzenia sędziów izb Sądu Najwyższego wybierają dwóch kandydatów na prezesów Sądu Najwyższego oraz członków Kolegium Sądu Najwyższego.

Art. 83.

§ 1. Z dniem wejścia w życie ustawy znosi się Izbę Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych oraz Izbę Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oraz tworzy się Izbę Publiczną.

§ 2. Sprawy wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy należące do właściwości Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych i Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych przejmuje i prowadzi Izba Publiczna.

Art. 84.

§ 1. Z dniem wejścia w życie ustawy znosi się Izbę Odpowiedzialności Zawodowej oraz tworzy się Sąd Odpowiedzialności Dyscyplinarnej, z zastrzeżeniem §. 3.

§ 2. Sprawy wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy należące do właściwości Izby Odpowiedzialności Zawodowej przejmuje i prowadzi Sąd Odpowiedzialności Dyscyplinarnej.

§ 3. Do dnia wyznaczenia sędziów orzekających w Sądzie Odpowiedzialności Dyscyplinarnej, sprawy należące do właściwości Sądu Odpowiedzialności Dyscyplinarnej rozpoznają sędziowie wyznaczeni przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego.

Art. 85

§ 1. W terminie 3 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy osobie, w stosunku do której wydane zostało prawomocne orzeczenie przez Sąd Najwyższy, w składzie którego brał udział sędzia Sądu Najwyższego powołany na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na podstawie ustawy z 8 grudnia 2017 r. a osoba ta w trakcie postępowania przed Sądem Najwyższym domagała się wyłączenia tego sędziego lub żądała zbadania spełniania przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności, przysługuje wniosek o wznowienie postępowania.

§ 2. Wniosek o wznowienie postępowania rozpoznaje Sąd Najwyższy w składzie 3 sędziów orzekających w izbie właściwej dla danej sprawy, a w przypadku spraw dyscyplinarnych – w Sądzie Odpowiedzialności Dyscyplinarnej.

§ 3. Pierwsze posiedzenie w sprawie rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania powinno nastąpić nie później niż w terminie 3 miesięcy, licząc od dnia złożenia wniosku.

§ 4. Na postanowienie oddalające wniosek o wznowienie postępowania lub pozostawiające go bez rozpoznania nie przysługuje środek zaskarżenia.

§ 5. Orzekając o wznowieniu postępowania Sąd Najwyższy uchyla zaskarżone orzeczenie i rozstrzyga sprawę co do istoty albo umarza postępowanie. Od tego orzeczenia środek zaskarżenia nie przysługuje.

§ 6. Sąd Najwyższy wydaje orzeczenie, o którym mowa w § 5, w terminie 12 miesięcy, licząc od dnia złożenia wniosku o wznowienie postępowania.

Art. 86.

Traci moc ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym t.j. Dz. U. 2023, poz. 1093, ze zm.

Art. 87.

Ustawa wchodzi w życie z dniem …… ……r.