„Poczet Jurystów i Ekonomistów” (11): Piotr Stebelski (1857-1923)

Tym razem w Poczcie wracamy do nauki prawa karnego. Po esejach poświęconych Juliuszowi Makarewiczowi i Emilowi Stanisławowi Rappaportowi kolej na nieco zapomnianego uczonego, który zmarł przed 100 laty – Piotra vel Petra Stebelskiego. Życie jego przebiegło we Lwowie a działalność naukową i dydaktyczną realizował na Uniwersytecie Lwowskim, gdzie miał równoległą do katedry Juliusza Makarewicza katedrę prawa karnego, ale z ruskim vel ukraińskim językiem wykładowym. Był przedstawicielem odchodzącego pokolenia ukraińskich intelektualistów, którzy łączyli swoją ukraińskość z państwowością polską – gente Ruthenus nationae Polonus. Nie umniejsza to zupełnie jego ogromnych zasług dla tworzenie nowoczesnego ukraińskiego języka prawnego i prawniczego. Będąc z matki Polki i ojca Ukraińca całe życie budował mosty; był powszechnie lubiany i szanowany przez studentów i grono profesorskie. Wychował pokolenia uczniów, nie ograniczając się do jednej narodowości. Najbardziej znanym jego uczniem był późniejszy profesor Stefan Glaser. Stebelski pozostawił wiele prac naukowych, komentarzy z zakresu prawa karnego i historii prawa – w języku polskim i ukraińskim. Wykładał prawo karne do końca życia, w ostatnich latach wyłącznie w języku polskim, będąc jedynym Ukraińcem wśród wykładowców Wydziału Prawa Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie.

Pojęcia kluczowe: Piotr Stebelski; Nauka prawa karnego XIX i XX w.; Prawnicy Ukraińscy w XIX i pierwszej połowie XX w.; Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie; Lwów.

Historia polskiej nauki prawa nie zapamiętała w sposób wyraźny sylwetki i dorobku Piotra Stebelskiego. Przez większość życia wykładał on na Uniwersytecie Lwowskim po ukraińsku (wówczas określano ten język jako ruski). Opracowania naukowe publikował przede wszystkim po polsku, zaś genealogia uczonego wpływała na jego rozdarcie rodzinne i narodowe, bo pochodził z rodziny ukraińsko-polskiej. Wyrastał w kulturze polskiej i język polski był jego językiem domowym, ożenił się również z Polką, ale po ojcu zachował – zgodnie z tradycją – wyznanie greckokatolickie (M. Mudryj, 38).

Piotr Stebelski (ukr. Петро Стебельський) urodził się w Niemirowie koło Lwowa 15 lipca 1857 r. rodzinie Jakuba (ukr. Jakowa), urzędnika administracji skarbowej (zmarłego 23 sierpnia 1893 r.) oraz Polki o nieustalonym nazwisku. Wiemy, że miał co najmniej trzech braci: znanego literata przyjaźniącego się z Bolesławem Prusem i Stefanem Żeromskim – Włodzimierza (1847–1891), który kilkakrotnie zmieniał swoją orientację narodowo-polityczną i ostatecznie jako polski literat i dziennikarz popełnił w Warszawie samobójstwo; Jarosława – sędziego i od 1901 wiceprezydenta Wyższego Sądu Krajowego w Krakowie oraz Romana - prokuratora we Lwowie. Miał też siostrę Marię, potem żonę adwokat i działacza społecznego ukraińskiego Lwa Kulczyckiego (1843-1909) i matkę artystki Oleny Kulczyckiej (1877-1967).

W latach 1866-1874 Piotr Stebelski uczęszczał do gimnazjów w Samborze, Kołomyi i Stanisławowie, gdzie zdał w 1874 r. maturę. Jesienią tego roku rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie w Wiedniu, ale już po pierwszym semestrze przeniósł się na Wydział Prawa i Umiejętności Politycznych Uniwersytetu Lwowskiego, które ukończył w czerwcu 1878 r. i rozpoczął aplikację sądową (praktykę) w Sądzie Krajowym we Lwowie. Jednoczenie od jesieni do wiosny 1879 r. na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego zdał egzaminy rygorozalne i w czerwcu 1879 r. został promowany na doktora praw. Jednocześnie od 1878 r. Stebelski odbywał aplikację (praktykę) w Sądzie Krajowym we Lwowie.

W 1884 r. dr Piotr Stebelski rozpoczął na Wydziale Prawa i Umiejętności Politycznych prowadzenie jako suplent czyli zastępca wykładu prawa karnego w języku ruskiem, czyli ukraińskim. W tym samym roku złożył uzupełnił podanie (złożone jeszcze w 1883 r.) o uzyskanie prawa wykładania (habilitacji) z zakresu prawa karnego i postępowania karnego austriackiego. Do oceny przedłożył nieopublikowaną rozprawę pt. O karygodnym usiłowaniu wg prawa austriackiego, niepublikowany odczyt pt. O noweli karnej z 25 maja 1883 r. oraz opublikowane artykuły: O stanowisku prawnym kobiety wg prawa karnego (1883); Kilka uwag do interpretacji art. 512 lit. a ustawy karnej (1883); O stanowisku przewodniczącego w sądzie przysięgłych, a w szczególności o resumé (1883) oraz recenzję porównawczego studium Victora Leitmaiera pt. Der serbische Strafprocess in Vergleichung mit der österr. Strafprocessordung und der Strafprocessordung des Deutschen Reiches (1884 Ocenę prac powierzono profesorowi prawa karnego Feliksowi Gryzieckiemu, który krytycznie ocenił dorobek naukowy Stebelskiego. W opinii z 20 września 1884 r. pisał: „wszystkie te prace nie mieszczą w sobie żadnych teoretycznych wywodów prawniczych i napisane widocznie bez pretensji do wartości naukowej nie wystarczają do wydania sądu o dostatecznej wiedzy autora i w ogóle kwalifikacji do docentury prawa karnego”. W dalszej części uznał, że rozstrzygającą jest rozprawa O karygodnym usiłowaniu według prawa austriackiego. Gryziecki docenił umiejętne przedstawienie poglądów doktryny na rozumienie usiłowania i momentu decydującego o karygodności usiłowania, ale też wytknął mu błędy terminologiczne i rzeczowe w części pierwszej pytając. czy Stebelski nie podjął się przypadkiem zadania przewyższającego jego siły: „Zdawało by się nawet, że autor dotąd jeszcze nie pojął należycie różnicy naukowej zachodzącej między subiektywną a obiektywną teorią usiłowania, że nie uchwycił należycie właściwości tych dwóch poglądów” […] W ogóle wywód autora o teoriach oceniania usiłowania nie zadawala ani pod względem formy, ani pod względem treści”. Pomimo tego niewątpliwie zimnego prysznica dla młodego adepta nauki pro. Gryziecki uznał ostatecznie, że główna praca wystarczy, aby kandydata dopuścić do kolokwium, „a w razie pomyślnego wyniku jego służyć za podstawę habilitacji Dra P. Stebelskiego z materialnego prawa karnego”, nie znalazł natomiast podstaw do dopuszczenia go do habilitacji z prawa karnego procesowego, wskakując, że przedstawiona krótka O stanowisku przewodniczącego w sądzie przysięgłych..., nie przedstawia wartości naukowej.

[całość wkrótce]