„Poczet Jurystów i Ekonomistów” (10): Gustaw Roszkowski (1847-1915)

Juryści, którzy zmarli tuż przed odzyskaniem przez Polskę niepodległości nie mieli szczęścia do pamięci potomnych. Było to podyktowane wieloma względami, w tym obiektywnymi – Europa po 1918 r. zasadniczo się zmieniła. Zakończył się tzw. długi wiek XIX, a rozpoczęła nowa epoka – bez cesarstwa niemieckiego, monarchii habsburskiej oraz bez carskiej Rosji, ale za to z czerwonym „caratem”. Wiele państw stłamszonych w ostatnich wiekach odrodziło się, niektóre powstały. Zasadniczo zmieniała się struktura międzynarodowej współpracy. Liga Narodów miała stać się zalążkiem współpracy wszystkich państw z celem w postaci zagwarantowania pokoju.

Profesor Ernest Till we wspomnieniu pośmiertnym zamieszczonym na łamach Przeglądu Prawa i Administracji” napisał o Gustawie Roszkowskim, że odszedł „gorący zwolennik i szermierz pokoju”  i dodawał, że zmarły kolega z Wydziału Prawa i Umiejętności Politycznych Uniwersytetu Lwowskiego „odznaczał się  znakomitą wymową, a z powodu przymiotów umysłu i serca jak niemniej zalet towarzyskich powszechnie był lubiany. Szczególnie znana była jego szczera życzliwość i daleko idąca wyrozumiałość dla młodzieży, której prawdziwym był opiekunem”.

Niemal w tym samym czasie, na łamach „Gazety Sądowej Warszawskiego” (nr 23), profesora Roszkowskiego wspominał wykładowca Towarzystwa Kursów Naukowych (wkrótce Wolnej Wszechnicy Polskiej) Władysław Maliniak. Zauważył on, że śmierć ta przeszła, jakby przez ogół niepostrzeżona, a fakt to tym dziwniejszy – dodawał – że zmarłemu profesorowi należy się wdzięczna i trwała pamięć. Dlaczego? Po kolei.

Gustaw Roszkowski urodził się on w  środę 7 kwietnia 1847 r. we wsi Serniki (wówczas zapisywanej jako Syrniki) w pobliżu Lubartowa (woj. lubelskie) w rodzinie Florencjusza Łukasza Piotra (1805-1875) i Eleonory z Morskich (1818-1878). Ochrzczony został w miejscowym kościele p.w.  św. Marii Magdaleny. Miał siostrę Zofię Wandę (ur. 1848-1911), żonę botanika i profesora UJ Emila Jana Godlewskiego (1847-1930).

Po ukończeniu V Gimnazjum w Warszawie odbył w latach 1864–1867 studia na Wydziale Prawa Szkoły Głównej Warszawskiej. Następnie studiował na uniwersytetach w Berlinie, Lipsku i Heidelbergu. 13 kwietnia 1870 r. na Uniwersytecie we Fryburgu Bryzgowijskim uzyskał stopień doktora filozofii na podstawie pracy poświęconej naturze własności – Über das Wesen des Eigentums. W 1871 r. habilitował się w Uniwersytecie Jagiellońskim z zakresu filozofii prawa. Główną podstawa habilitacji była rozprawa pt. Pogląd na naukę Fryderyka Karola Savigny’ego ze stanowiska filozofii prawa (Kraków 1871). Wypada zauważyć, że habilitacja była trudna formalnie, gdyż Roszkowski był w Krakowie „obcokrajowcem”, który stopień zdobył poza monarchią... Mimo to Ministerstwo Wyznań i Oświaty udzieliło mu dyspensy z obowiązku uzyskiwania austriackiego doktoratu praw. Dzięki temu uchwała Rady Profesorów Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego nadająca mu prawo wykładania filozofii prawa została zatwierdzona przez Ministerstwo 25 maja 1871 r.

W roku akademickim 1871/72 prowadził na Wszechnicy Jagiellońskiej wykłady z filozofii prawa. W tym samym roku podjął próbę rozszerzenia habilitacji na prawo narodów i 18 stycznia 1872 r. złożył podanie do Grona Profesorów Wydziału Prawa załączając rozprawę O poselstwach dyplomatycznych i konsularnych (Warszawa 1872). Po powołaniu referentów oraz przeprowadzeniu oceny, na posiedzeniu 15 kwietnia 1872 r. uznano, że dorobek naukowy kandydata w dziedzinie prawa narodów jest niewystarczający (Patkaniowski 1964, s. 365-366). W związku zaistniałą sytuacją Roszkowski przerwał wykłady i wyjechał do Warszawy, gdzie jeszcze w 1873 r. rozpoczął praktykę jako adwokat. Początkowo był patronem przy trybunale cywilnym, czyli adwokatem przy sądzie najniższej instancji, a po reformie sądowej (wprowadzaniu rosyjskiego ustroju sądownictwa w 1875/76 r.) został adwokatem przysięgłym. Był też obrońcą przy sądach konsystorskich w Warszawie.

W czasie pobytu w Warszawie 29 kwietnia 1874 r.  w Kościele Panny Maryi na Nowym Miecie zawarł związek małżeński z Katarzyną z d. Maringe (1854-1943). W rok po ślubie urodziła się im córka Maria Janina (1875-1879), a w następnym roku syn Gustaw junior (1876-1880).

W 1878 r. Gustaw Roszkowski przyjął propozycję objęcia katedry na Wydziale Prawa i Umiejętności Politycznych Uniwersytetu Lwowskiego i 10 grudnia 1878 r. mianowany został przez cesarza profesorem nadzwyczajnym filozofii prawa i prawa narodów na Uniwersytecie Lwowskim.

Sukces na polu naukowym zderzył się wkrótce z śmiercią dwójki najstarszych dzieci (w 1879 i 1880 r.). Biografowie wskazują, że spośród siedmiorga dzieci dorosłości dożyło tylko dwoje. Urodzony jeszcze w Warszawie w 1879 r. syn Witold Florencjusz (1879-1939) pokonał choroby wieku dziecięcego a w przyszłości został profesorem Politechnice Lwowskiej. Zaś córka Malwina Emma (1885-1927) została po latach żoną lekarza i polityka Stefana Dąbrowskiego (1877-1947), rektora Uniwersytetu Poznańskiego.

23 września 1888 r. Roszkowski mianowany został profesorem zwyczajnym filozofii prawa i prawa narodów na Wydziale Prawa i Umiejętności Politycznych Uniwersytetu Lwowskiego. W roku 1896/97 był dziekanem Wydziału Prawa, a w roku 189/98 prodziekanem.

We Lwowie Roszkowski angażował się w życie społeczne. Był aktywnym działaczem Towarzystwa Pedagogicznego, zaangażowanym w organizowanie kursów edukacyjnych dla dziewcząt (m.in. obok Bronisława Radziszewskiego i Teofila Ciesielskiego).  Aktywność ta doprowadziła do powstania we Lwowie Powszechnych Wykładów Uniwersyteckich, których  prof. Roszkowski w latach 1907/1908–1908/1909 był prezesem zarządu. Inicjatywa powszechnych wykładów uniwersyteckich we Lwowie pojawiła się w końcu lat 80. XIX w. i wiązana jest z profesorami Ludwikiem Finklem, Ludwikiem Ćwiklińskim i Kazimierzem Twardowskim. Głównym celem było edukowanie kobiet, także dlatego, że dziewczęta nie miały jeszcze pełnych praw studiowania na uniwersytecie (szerzej Academia Militans, 2017).

Profesor Roszkowski był też propagatorem we Lwowie idei Towarzystwa Czerwonego Krzyża, angażując się w działalność oddziału. Brał udział w ogólnoświatowych zjazdach towarzystw (odbywały się co kilka lat od 1867 r.). W 1907 r. otrzymał serbski Order Czerwonego Krzyża.

Wobec powyższego nie może dziwić, że Roszkowski stał się jedną z bardziej popularnych postaci wśród lwowskiej inteligencji. To przyczyniło się do tego, że w 1883 r. został wybrany członkiem Rady Miejskiej miasta Lwowa  i był nim do 1912 r. Pracował w komisjach prawniczej, majątkowych, handlu i przemysłu. Z ramienia Rady przewodniczył też wielu inicjałowym społecznym m.in. komitetowi budowy pomnika Piotra Chmielewskiego (historyka literatury) na cmentarzu Łyczakowskim.

W 1883 r. Gustaw Roszkowski kandydował do Sejmu Krajowego, ale bez powodzenia. W 1884 r. Wydział Krajowy mianował go jednym z trzech kuratorów Fundacji literackiej Franciszka Kochmana. Fundacja ta nic dzisiaj nie mówi, podobnie jak i fundator, czyli Franciszek Kochman (1824-1866)? Postać ta nie zapisała się szerzej w dziejach. Być może był on zamożnym i nieszczęśliwym kupcem, o którym napisał powieść Henryk Zbierzchowski (czy biograficzną?). Ponoć po wielkim zawodzie miłosnym (zdradzie żony) doprowadził do samobójczej śmierci, ale uprzednio testamentem cały majątek przeznaczył wysokie nagrody dla literatów, które miała przyznawać komisja konkursowa. Członkami owej komisji byli kuratorzy (w  tym z ramienia miasta Lwowa prof. Roszkowski). Po raz pierwszy Komisja poznała nagrody w 1888 r., a otrzymali je Tadeusz Korzon i Henryk Sienkiewicz. W następnych latach (do 1914 r.) laureatami nagrody Fundacji Kochmana byli m.in.: Maria Konopnicka, Eliza Orzeszkowa, Franciszek Piekosiński i August Wiktor Witkowski (szerzej: Świerczyńska 2016).

W kwietniu 1890 r. Roszkowski został posłem do Rady Państwa w Wiedniu w VII kadencji, w miejsce zmarłego Otto Hausera. Wybrany został z kurii II (gmin miejskich) z okręgu wyborczego nr 7 (Sambor-Stryj-Drohobycz). W tym czasie w spisach podawane jest, że Roszkowski jest ziemianinem osiadłym w Skałacie. Wybrany został też w VIII kadencji (1891-1897), IX kadencji (1897-1900) oraz X kadencji (1901-1907). W kadencji XI (1907-1911), która wyłoniona została już w wyborach powszechnych do parlamentu dostał z rocznym opóźnieniem, po śmierci wybranego uprzednio Godzimira Małachowskiego. W parlamentarnym Kole Polskim zaliczał się do grupy tzw. postępowców vel demokratów, choć współpracował z konserwatystami. W Radzie Państwa angażował się w przedsięwzięcia z zakresu współpracy międzynarodowej, kolejnictwa oraz przemysłu i handlu. Za działania na polu społecznym i politycznym otrzymał w 1904 r. tytuł radcy dworu. Utrzymywał wiele bliskich przyjaźni z politykami, działaczami społecznymi oraz uczonymi w Europie. Szczególnie bliska była jego współpraca z politykami czeskimi. Dbał o swoje okręgi wyborcze. Podejmował też liczne inicjatywy związane z Galicją. W 1893 r. miasto Sambor nadało mu honorowe obywatelstwo miasta. W 1912 r. wybrano go honorowym członkiem Towarzystwa Katolickich Robotników „Przyjaźń” we Lwowie.

W trakcie sprawowania mandatu posła Roszkowski był wiceprezesem austriackiej grupy posłów w Unii Międzyparlamentarnej. Unia Międzyparlamentarna powstała w Paryżu w 1888 r. i była reprezentacją parlamentów a nie rządów. Jej celem było dążenie do rozjemstwa w sporach międzynarodowych i do ograniczenia zbrojeń. Prezesem polskiej grupy był m.in. prof. Bronisław Dembiński (Peratiatkowicz, 1927, s. 500).

Od 11 września 1882 r. Roszkowski był członkiem rzeczywistym powstałego w latach 1873–1874 prestiżowego Instytutu Prawa Międzynarodowego w Genewie – Institut de droit Internetional (PSiA 1882, s. 332). W 1904 r. Instytut ten został nagrodzony Pokojową Nagrodą Nobla. Jako członek tej szacownej organizacji brał udział w tworzeniu zrębów prawa międzynarodowego w ramach konferencji haskich z lat 1899, 1904 i 1907.

Jako uczony Gustaw Roszkowski wyspecjalizował się w dwóch obszarach – filozofii prawa i prawie międzynarodowym. Publikował głownie po polsku, ale także wiele prac wydał w językach francuskim i niemieckim.  

Z ważniejszych prac z zakresu filozofii prawa (i teorii prawa) wypada wymienić rozprawę habilitacyjną o istocie własności (Über das Wesen des Eigentums, 1870), opracowanie Pogląd na naukę Fr. Savigny’ego ze stanowiska filozofij prawa (1871), O istocie i znaczeniu filozofii prawa (Kraków 1871), Stanowisko szkoły historycznej w nauce prawa, (Warszawa 1871), O pojęciu prawa natury (Lwów 1879), a także rozprawę O komunizmie i socjalizmie (Kraków 1872). Szczególną publikacją jest poświęcona metodologii nauk prawnych rozprawka O znaczeniu encyklopedii i metodologij nauk prawnych (Lwów 1881). Ponadto zauważyć należy, że Roszkowski przełożył na język polski Historję filozofii prawa i państwa autorstwa niemieckiego uczonego i polityka Ferdynanda Waltera (1794-1879), która ukazała się w Warszawie w roku śmierci autora. Wypada odnotować, że Roszkowski przełożył też Johanaa Friedricha von Schultego Zasady prawa kanonicznego: o małżeństwie (Warszawa 1878).

Prace z zakresu prawa międzynarodowego (prawa narodów) podzielić można na kilka kategorii. W pierwszej należy wskazać monografie poświęcone instytucjom prawa międzynarodowego: O przywilejach i ceremoniach w świecie dyplomatycznym (Lwów 1872), O poselstwach dyplomatycznych i konsulatach (Warszawa 1872), O azylach i ekstradycji (Lwów 1881), W sprawie wydawania przestępców (Lwów 1889), O środkach międzynarodowych przeciwko nihilistom (Lwów 1881).

Druga grupa, to publikacje poświęcone kodyfikacji prawa międzynarodowego, zarówno projektom, jak i konkretnym konwencjom. W tej grupie wskazać należy: O projekcie kodyfikacji międzynarodowego prawa wojny (Lwów 1881), O kodyfikacyi prawa międzynarodowego: szkic naukowy (Kraków 1882), O konwencji genewskiej (Lwów 1887), O obecnym prawie wojny lądowej (Lwów 1889), De la codification du droit international (Bruxelle 1889), O sankcyi wykonawczej dla konwencyi genewskiej (Lwów 1894), La revision de la Convention de Gènève (Bruxelles: Bureau de la Revue 1902), Das neuste Stadium Reichsdume (Wien 1906), O początkach kodyfikacji międzynarodowego prawa prywatnego w Europie (Lwów 1908), Über die neuesten Staatsverträge Oesterreich-Ungarns mit Rumänien (Wien 1909). Do tej kategorii można zaliczyć też  rozprawkę pt. O organizacji międzynarodowego związku państw (Lwów 1880, przedrukowaną w niniejszym zeszycie), gdyż jednym z zasadniczych celów projektowanego związku miała być praca nad kodyfikacją prawa międzynarodowego. Z drugiej strony praca ta stanowi wyraz refleksji teoretycznej nad stosunkami międzynarodowymi. Tej kwestii poświęcona jest też praca opublikowana kilkanaście lat później w języku niemieckim – Ueber das Wesen und die Organisation der internationalen Staatengemeinschaft  (Erlangen: Palm & Enke 1893).

W odrębnej kategorii, ale powiązanej z powyższą, należałoby wskazać kilka prac poświęconych propagowanej przez Roszkowskiego idei pokoju międzynarodowego przez prawo, np. O wiecznym pokoju (Poznań 1873),  Über die Bestrebungen zur Erhaltung des Friedens in Europa (Wien 1892),  O dzisiejszych zadaniach Kongresów pokoju (Lwów 1900), W kwestii II Konferencji Haskiej, Lwów 1905, O XIV Kongresie Pokoju, Lwów 1906, La paix de Portsmouth, Bruxelle 1908.

Roszkowski podejmował też zagadnienia szczegółowsze. W związku ze współpracą z uczonymi czeskimi opublikował artykuł o kwestii językowej w Czechach (Das neuste Stadium der Sprachenfrage in Böhmen, Wien 1905). W tym samym roku pisał o uwolnieniu jeńców wojennych po zakończeniu wojny rosyjsko-japońskiej (Entlassung der Kriegsgefangenen nach Beendigung der Russisch-japanischen Krieges, Wien 1905). Do wojny rosyjsko-japońskiej i traktatu pokojowego z 5 września 1905 r. z Portsmouth wrócił we wskazanym wyżej  opracowaniu z 1908 r. Opublikował też pionierską pracę z zakresu prawa lotniczego Prawo co do żeglugi napowietrznej (Lwów 1912), którą wygłosił na V. Zjeździe Prawników i Ekonomistów Polskich, i w której wyrażał obawy – jak się okazało słuszne – w kwestii wykorzystania statków powietrznych do prowadzenia wojen.

Jak wyżej wskazano bliska sercu prof. Roszkowskiego była aktywność w towarzystwach Czerwonego Krzyża, którym poświecił też wiele publikacji: O towarzystwach Czerwonego Krzyża (Lwów 1893), O międzynarodowej konferencji Towarzystwa Czerwonego Krzyża w Wiedniu w 1897 r., (Lwów 1899),    O ustawie austryackiej z 14 kwietnia 1903 r., dotyczącej zabezpieczenia znaku i nazwy Czerwonego Krzyża (Lwów 1903), La loi autrichienne du 14 avril 1903 sur la protection du nom et des insignes de la Croix-Rouge (Bruxelles: Bureau de la Revue 1904), O międzynarodowych konferencyach towarzystw „Czerwonego Krzyża" w Petersburgu i Londynie 1902 i 1907 r. (Lwów 1907), La loi autrichienne accordant un dégrèvement d'impôt aux Sociètè de la Croix-Rouge, Genève 1911).

Pokłosiem zaangażowania w działania Unii Międzyparlamentarnej były prace: O Unii Interparlamentarnej (Kraków 1911) oraz sprawozdawcza Unia Interparlamentarna: Posiedzenie Zarządu Unii Interparlamentarnej w Brukseli 18 marca 1913 (Lwów 1913).

Nie można nie zauważyć, że w 1883 r. ukazało się tłumaczenie klasycznego podręcznika do prawa międzynarodowego autorstwa profesora prawa narodów z Wiednia barona Leopolda Neumanna pt. Zarys dzisiejszego europejskiego prawa narodów. Przekład opracowali pod okiem prof. Roszkowskiego, na podstawie drugiego wydania dzieła, studenci Wydziału Prawa Uniwersytetu Lwowskiego (Lwów: Księgarnia Seyfartha i Czajkowskiego 1883).

Profesor Roszkowski zmarł 7 kwietnia 1915 r. w Wiedniu i tam początkowo został pochowany – wobec brak możliwości przewiezienia ciała do okupowanego przez Rosjan Lwowa. Po wyparciu Rosjan, staraniem rodziny szczątki uczonego zostały przewiezione do Lwowa i złożone w grobowcu na Cmentarzu Łyczakowskim. W aktach osobowych znajdujących się w zespole Uniwersytet Lwowski w Państwowym Archiwum Lwowskiego Obwodu znajduje się kilkadziesiąt pism z kondolencjami wysłanych po śmierci Roszkowskiego.

Przywołany na wstępie Władysław Maliniak pisał, że zmarłemu profesorowi Roszkowskiemu winni jesteśmy trwała i wdzięczną pamięć i dodał:

„Należy mu się ona  nie tylko od nauki polskiej, nie tylko od setek, a raczej tysięcy jego uczniów, należy mu się ona też od całego ogółu polskiego, który w zmarłym stracił jednego z najzasłużeńszych pracowników. Ś. p. prof. Roszkowski służył sprawie polskiej zarówno w ojczyźnie, jak i na terenie europejskim, służył wytrwale i jak umiał najlepiej. Zmarły profesor był członkiem Unji interparlamentarnej i przed tem to forum zamierzał sprawę polską poruszyć. Dziś, gdy coraz bardziej ustala się przekonanie, że politycy kursu antypolskiego inspirowani byli, stale i z niezmordowaną wytrwałością przez niemieckie sfery oficjalne, zamiary zmarłego profesora działacza stają się przedmiotem tem wdzięczniejszego uznania. Aczkolwiek szczerze przywiązany do państwowości austryjackiej za to, że ona jedna śród państw rozbiorowych, dała Polakom możność rozwoju narodowego, aczkolwiek nader mile widziany i wpływowy w oficjalnych sferach wiedeńskich, zmarły nie tylko, że nigdy nie wcielał w czyn polityki solidarności bez zastrzeżeń z aljantem Austrji, ale, jak się rzekło, nie jeden moment polityki niemieckiej pragnął karcić nawet przed forum międzynarodowem”

W nowszej nauce pokutuje opinia powtarzana za Ludwikiem Ehrlichem, który w 1949 r. w pośpiechu skreślił historię polskiej nauki prawa międzynarodowego, że Gustaw Roszkowskiego „nie pozostawił bogatego i znaczącego dorobku naukowego” (Włodzimierz Wincławski, 2007). W wypowiedzi tej doszło do zniekształcenia opinii Ludwika Ehrlicha, który napisał jedynie, że po tym jak Roszkowski został posłem do parlamentu wiedeńskiego nie zajmował się poważnie pracą naukową, a „raczej dorywczo omawiał poszczególne zagadnienia”. Wydaje się, że najwyższy czas zweryfikować tę ocenę z przyczyn obiektywnych. Prace Roszkowskiego wydane w języku niemieckim czy francuskim i to nie tylko te wcześniejsze, ale i późniejsze też, były często cytowane za jego życia jak i po. Doceniano też jego zaangażowanie w prace Instytutu Prawa Międzynarodowego w Gandawie. Do dzisiaj sięga się po rozprawę doktorską Roszkowskiego czy publikacje takie jak Bemerkungen über die Strafsanktion der Genfer Konvention, [w:] „Zeitschrift für Internationales Privat- und Strafrecht“ 1895, 5, s. 249–255. Wiele z prac uczonego to samodzielne refleksje nad opisywanymi zjawiskami, instytucjami, które po ponad stu latach stanowią powód do refleksji nad odwiecznymi już dążeniami człowieka do znalezienia sposobu na zapewnienie pokoju w świecie, do stworzenia forum współpracy międzynarodowej, które – z poszanowaniem praw narodów – będzie w stanie okiełznać szowinistyczne zapędy i przyczyni się do stopniowej eliminacji wojny, a pragmatycznie pozwoli na minimalizację jej skutków. Niestety nadzieje uczonego nie spełniły się. Ludzkość ciągle poszukuje nowych narzędzi.

Bibliografia

Akta osobowe profesora Gustaw Roszkowskiego znajdują się Państwowym Archiwum Obwodu Lwowskiego (fond 26, opis 5, sprawa 1645), zaś akta habilitacyjne w Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego (AUJ, WP II 13 oraz AUJ, WP II 80). Wiele powyższych treści pochodzi bezpośrednio ze wskazanych akt.

Academia Militans. Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie, red. Adam Redzik, wyd. 2, Kraków 2017, s. 204, 254, 468, 506, 548, 1129, 1140.

Burakowski Tadeusz, Roszkowski Gustaw Jan Nepomucen (1847–1915), „Słownik Biograficzny Adwokatów Polskich”, t. I, z. 3 (M–R), Warszawa 1982, s. 361–363.

Ehrlich Ludwik, Langrod Jerzy Stefan, Zarys historii prawa narodów, politycznego i administracyjnego w Polsce, Kraków 1949.

Finkel Ludwik, Starzyński Stanisław, Historya Uniwersytetu Lwowskiego, Lwow 1894, cz. 2, s. 203–205

Maliniak Władysław, Ś.p. Prof. Dr. Gustaw Roszkowski. Wspomnienie pozgonne, „Gazeta Sądowa Warszawska” 1915, nr 23, s. 290.

Milewski Stanisław, Redzik Adam, Themis i Pheme. Czasopiśmiennictwo prawnicze w Polsce do 1939 roku, Warszawa 2011.

Nahlik Stanisław Edward, Roszkowski Gustaw, „Polski Słownik Biograficzny”, t. XXXII, s. 262-264.

Patkaniowski Michał, Dzieje Wydziału Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 1964, s. 365–366.

Peratiatkowicz Antoni, Współczesna Encyklopedia polityczna. Podręczny informator dla czytelników gazet (pojęcia, państwa, import, eksport, partje, prasa, publicyści, politycy współcześni), wydanie uzupełnione, Poznań-Warszawa 1927, s. 500.

Redzik Adam, Gustaw Roszkowski (1847-1915) – „Gorący zwolennik i szermierz pokoju, „PAUza Akademicka. Tygodnik Polskiej Akademii Umiejętności”, 2020,R. XIII,  Nr 534 z 3 grudnia 2020 r., s. 1-2.

Świerczyńska Dobrosława, Sienkiewicz, „dar Wołodyjowskiego” i fundacja Franciszka Kochmana, „Pamiętnik Literacki” 2016, 4, s. 149-160.

Till Ernest, Śp. Gustaw Roszkowski, „Przegląd Prawa i Administracji” 1915, s. 229–230.

Wincławski Włodzimierz, Słownik biograficzny socjologii polskiej, t. 3 (N-St.), Toruń” Wydawnictwo UMK 2007, s. 247-248.

Żukowski Przemysław Marcin, Profesorowie Wydziału Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, tom II 1780-2012, pod red. Dorota Malec, Kraków: Wydawnictwo UJ 2014, s. 432.

Земан І. В., Наука міжнародного права у Львівському університеті: монографія, Львів: ЛНУ імені Івана Франка 2015, s. 27-30.

Редзік Адам, Рошковський (Roszkowski) Густав (1847–1915), [в:]  Encyclopedia. Львівський національний університет імені Івана Франка: в 2 т., Т.2.: Л–Я, Львів: ЛНУ імені Івана Франка 2014, s. 382.