OD REDAKCJI

Numer czwarty „Głosu Prawa. Przeglądu Prawniczego Allerhan- da” w znacznej części poświęcamy problemowi sądownictwa – w aspekcie ustrojowym oraz orzeczniczym. Czynimy to przede wszystkim poprzez sięgnięcie do źródeł. Dlatego w dziale „Fontes” zamieściliśmy aż trzy krótkie artykuły – przedruki przedwojen- nych tekstów wiodących wówczas i do dziś inspirujących nas au- torów. Pierwszy z nich to tradycyjnie już artykuł prof. Maurycego Allerhanda. Tym razem to mało znany, niemal interwencyjny tekst z 1929 r., którym lwowski uczony protestuje przeciwko ujednolica- niu orzecznictwa sądowego przez Sąd Najwyższy (sic!). Tekst ten wy- wołał polemikę i dyskusję. Drugim jest artykuł z 1931 r., autorstwa nestora konstytucjonalistów polskich, prof. Stanisława Starzyńskie- go – o niezawisłości sędziowskiej na gruncie Konstytucji marcowej z 1921 r. Uczony wskazuje w nim na istotę władzy sądowniczej, czyli niezawisłość sędziowską i gwarantującą ją nieusuwalność sędziów, powoływanych niemal wszędzie przez głowy państwa lub przedsta- wicieli władzy wykonawczej. Trzeci artykuł to wykład dla sędziów wygłoszony przez znawcę prawa międzynarodowego, prof. Ludwika Ehrlicha, pt. Stosunek sędziego do prawa. Artykuł zwiera liczne uwagi porównawcze i właściwie nie był znany w literaturze przedmiotu, na co wpłynęło zapewne to, że ukazał się w przeddzień wybuchu II woj- ny światowej w niszowym czasopiśmie sędziowskim.

Do tematyki działu źródłowego nawiązuje jedno z trzech opra- cowań zamieszczonych w dziale „Opera” – artykuł Krzysztofa Ol- szaka pt. Niezawisłość, niezależność i bezstronność w sądownictwie w świetle regulacji prawnych oraz orzecznictwa. Stanowi ono próbę podsumowania orzecznictwa europejskiego i krajowego w przed- miocie wykładni tytułowych terminów. Punktem wyjścia są regu- lacje prawne, zaś punktem dojścia propozycja rozumienia owych terminów – w świetle przedstawionej judykatury i wybranych gło- sów doktryny. Opracowanie powstało w grudniu 2019 r. Terminy „niezawisłość”, „niezależność” i „bezstronność” są nie tylko do- niosłe teoretycznie i praktycznie, ale też żywo dyskutowane i nic nie wskazuje na to, aby w najbliższym czasie uległo to zmianie. Mamy nadzieję, że artykuł zapoczątkuje serię publikacji na temat zagadnień mających tak zasadnicze znaczenie dla funkcjonowa- nia systemu prawa.

Do kwestii ustrojowych nawiązuje tekst Krystyny Potapenko, traktujący o granicach zasady „cel uświęca środki” w filozofii wła- dzy Niccola Machiavellego. Autorka poddała krytyce współczesne rozumienie makiawelizmu i wskazała, że ma on niewiele wspólnego z rzeczywistymi poglądami Machiavellego. Zdaniem Autorki grani- cami tytułowej zasady są: interes publiczny, wybieranie mniejszego zła i uzasadnione stosowanie w czasie wojny środków niemoral- nych. Autorka zwróciła uwagę na to, że włoski myśliciel za główny cel stawiał sobie dobro ogółu, a nie dobro władcy. Ustalenia odniosła do poglądów z epoki oraz realiów współczesnych.

Artykułem rozpoczynającym cały zeszyt jest natomiast opraco- wanie na temat whistleblowingu w instytucjach finansowych i w sek- torze niefinansowym, jako jednego z obszarów postępującej konwer- gencji regulacyjnej między instytucjami finansowymi i przedsię- biorstwami spoza sektora finansowego. Konrad Zawodziński podjął próbę identyfikacji wyzwań wynikających z dyrektywy Parlamen- tu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z 23 października 2019 r. w sprawie ochrony osób zgłaszających przypadki naruszenia prawa Unii.

Dział „Sententiae” zawiera kolejny przegląd orzecznictwa Mię- dzynarodowego Trybunału Karnego (MTK) pióra Patryka Gacki. Opi- sywany okres (kwiecień-listopad 2019 r.) cechował się nadzwyczajną aktywnością Trybunału zarówno w odniesieniu do poszczególnych sytuacji (situations), jak i spraw konkretnych sprawców (cases). Po- dejmowano rozstrzygnięcia dotyczące Afganistanu oraz Birmy/Ban- gladeszu. Tego ostatniego dotyczy też artykuł Ewy Sałkiewicz-Mun- nerlyn, w którym opisano różne działania prawne – przed trzema różnymi sądami, czyli przed Międzynarodowym Trybunałem Spra- wiedliwości w Hadze (MTS), przed krajowym sądem w Buenos Aires (Argentyna) i przed MTK w Hadze.

W autorskim przeglądzie orzecznictwa SN w sprawach cywilnych Monika Strus-Wołos odnotowała uchwałę składu siedmiu sędziów SN podjętą w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w sprawie dotyczącej więzi rodzinnej jako dobra osobistego. Następ- nie Autorka omówiła m.in. orzeczenia dotyczące statusu małżonka dłużnika osobistego, niedopuszczalności zastrzeżenia kary umow- nej dla zobowiązań o charakterze pieniężnym czy kosztu prywatnej opinii rzeczoznawcy w sprawach z tytułu obowiązkowego ubezpie- czenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych.

W dziale „Sententiae” zamieszona została także glosa Pawła Kobesa do wyroku TSUE z 23 stycznia 2018 r. w sprawie C-367/16 – Piotrowski. Autor przedstawił w niej problematykę zasad posza- nowania praw nieletnich pociąganych od odpowiedzialności kar- nej, udzielając odpowiedzi na pytanie, w jakim zakresie sądy wy- konujące europejski nakaz aresztowania są zobowiązane do ana- lizy przesłanek odmowy wykonania nakazu z uwagi na brak wieku pozwalającego na pociągnięcie nieletniego do odpowiedzialności karnej.

Dział „Res Gestae” rozpoczyna erudycyjny artykuł autorstwa ad- wokatów Juliana J. Bąkowskiego i Wojciecha Bergera pt. Kiedy ad- wokat nie musi tłumaczyć sensu swojego istnienia, który w istocie jest prezentacją książki pt. Listy do Młodego Prawnika, napisanej przez znakomitego amerykańskiego adwokata i profesora na Harwardzie, Alana Dershowitza. Dla Czytelnika z Polski szczególnego waloru na- biera fragment o właściwym dobieraniu sobie autorytetów, w któ- rym wskazuje, że dla niego – Dershowitza – niewątpliwym autory- tetem jest Jan Karski – polski bohater narodowy, który informował świat o Holokauście i apelował o pomoc dla polskich Żydów, będąc delegatem polskiego rządu w Londynie. Drugim artykułem w dziale „Res Gestae” jest trzecia odsłona „Pocztu jurystów i ekonomistów”, którą tym razem poświęcono karnikowi, profesorowi i sędziemu, Stanisławowi Śliwińskiemu (1887-1959), jednemu z najwybitniej- szych znawców prawa karnego procesowego, niedoścignionemu ko- mentatorowi prawa, kodyfikatorowi, cenionemu dydaktykowi i wy- chowawcy pokoleń prawników, w tym uczonych.

W dziale „Miscellanea” zamieszczono sprawozdanie z obchodów 10-lecia Instytutu Allerhanda oraz przebiegu dwóch flagowych kon- gresów Instytutu Allerhanda – VI Kongresu Regulacji Rynków Fi- nansowych FinReg 2019 oraz XI Kongresu Prawa Upadłościowego i Restrukturyzacyjnego INSO 2019, a także notę na temat opubliko- wanej w grudniu 2018 r. po polsku autobiografii Rafała Lemkina.

Zeszyt zamykają felietony. W felietonie zamieszczonym w dzia- le „Panopticum” Ewa Stawicka przybliża postać legendarnego war- szawskiego adwokata, a po 1917 r. sędziego i pierwszego prezesa SN, Franciszka Nowodworskiego, nie stroniąc od wątków rodzinnych. Synem Franciszka był wszak Leon – równie legendarny dziekan Rady Adwokackiej w Warszawie i działacz społeczny.

Drugim felietonem jest inspirujący tekst Olgi Stebelskiej po- święcony wizjonerowi obozu sanacyjnego w międzywojennej Polsce Waleremu Sławkowi, ale też konstytucji kwietniowej z 1935 r., którą współtworzył.

Na ostatniej stronie okładki znajduje się grafika oparta na obra- zie Hansa von Aachena (1552-1615) pt. Allegorie des Sieges der Ge- rechtigkeit (1598), według miedziorytu pochodzącego z przełomu XVII i XVIII w., wykonanego w Augsburgu przez Georga Andreasa Wolfganga st. (1631-1716). W komentarzu wskazano, że kompozycja Aachena to wskazówka dla władzy, wszelkiej władzy, która winna ko- rzystać z cnót, stać na straży nagiej prawdy a nie prawdy odzianej w szaty interpretacji czy wykładni, bo ta stać się może chciwością, żądzą, kłamstwem, choć interpretatorzy twierdzą, że jest lepsza, piękniejsza, czystsza.

Od obecnego zeszytu słowo od redaktorów publikujemy w dwóch wersjach językowych – polskiej i angielskiej, zaś artykuły – w jed- nym lub drugim języku, zawsze ze streszczeniami.

Arkadiusz Radwan, Adam Redzik, Wojciech Rogowski

WERSJA PDF